[Thuật ngữ tài chính] Hào sâu kinh tế – MOAT

Nếu có thể, hãy luôn chọn những công ty có hào thật sâu, vì càng sâu sẽ càng an toàn

Đó là điều mà nhà đầu tư Phil Town đã dạy con gái mình, Danielle, khi cô bắt đầu tìm hiểu về những công ty và thế giới đầu tư tài chính. Chúng ta học được gì từ câu chuyện này?

Lưu ý:

1/ Nội dung trong bài viết này phù hợp với những nhà đầu tư dài hạn, tập trung vào giá trị nội tại của công ty hơn là trading, lướt sóng.

2/ Bài viết cũng sẽ xoay quanh đầu tư cơ bản, không đi sâu vào phân tích kỹ thuật, hay mức mạnh/yếu của cổ phiếu.

3/ Nếu bạn có nhu cầu tìm hiểu thêm về tài chính, tìm hiểu thêm ở đây.

Quan điểm “Hào sâu kinh tế”

Hãy tưởng tượng một tòa lâu đài Trung cổ xưa. Một khối công trình dân-quân sự nằm bất động một chỗ. Bên ngoài là kẻ địch muốn cướp lấy kho tàng của lâu đài. Ngoài những bức tường thành cao và dàn cung thủ thiện xạ, các lâu đài thời xưa còn phòng thủ bằng cách cho đào những hào sâu xung quanh. Khi đó, kẻ thù sẽ rất khó leo lên tường thành, hay phá hoại cổng thành ở cự ly gần.

Hào càng sâu càng xa, quân địch càng khó đánh bại lâu đài

Khi áp dụng vào tài chính, hào sâu kinh tế (Moat trong tiếng Anh) dùng để chỉ những lợi thế đặc biệt để đối thủ không thể, hoặc sẽ phải tổn thất rất nhiều, chỉ để đạt được vị trí của công ty của bạn.

Tại sao phải lưu ý các hào sâu kinh tế trong đầu tư?

Rất đơn giản thôi, bạn không muốn công ty mình lựa chọn bị yếu thế so với đối thủ.

Trong thương trường, cá lớn nuốt cá bé. Nếu công ty bạn không là người dẫn đầu, cũng không có lối đi riêng, thì sẽ rất khó tối ưu lợi nhuận, thậm chí có thể bị cạnh tranh gay gắt dẫn đến thất bại.

Quay lại câu chuyện về tòa lâu đài: Hãy tưởng tượng bạn là vua trong lâu đài. Bạn có kho báu. Ngoài kia có vô số đội quân đang tìm cách cướp phá lâu đài của bạn.

Lẽ thường, bạn phải bảo vệ được những gì mình có, rồi mới đi chinh chiến và thâu tóm kẻ khác được. Cách tốt nhất để bảo vệ chính là đào hào thật sâu, để không kẻ nào chạm tay tới kho tàng của bạn được.

Các loại hào sâu kinh tế

Dựa vào định nghĩa của cha con nhà Town, Moink20 tui xin tóm tắt các loại moats như sau:

Tên	Chức năng
Brand – thương hiệu mạnh	Công ty sở hữu thương hiệu quá mạnh, khiến đối thủ rất khó cạnh tranh với họ
Switching – khó thay thế	Sẽ rất khó khăn, bất tiện, thậm chí tốn kém, nếu người dùng ngưng hoặc thay thế sản phẩm/dịch vụ của công ty với công ty khác
Network effect – mạng lưới lớn	Công ty sở hữu mạng lưới người dùng lớn, biến nó trở nên rất có giá trị
Toll bridge – chi phí cạnh tranh cao	Để có thể tham gia kinh doanh, các công ty phải trả phí cho những công ty có lợi thế toll bridge
Secrets – bí mật	Công ty sở hữu những bí mật đem lại thành công mà đối thủ không thể sao chép
Price – lợi thế giá	Công ty có khả năng sản xuất hàng hóa/dịch vụ với chi phí thấp không tưởng so với đối thủ, khiến việc cạnh tranh trở nên bất khả thi

Ví dụ cụ thể

1/ Hãy nghĩ tới Facebook. Nếu bạn là người Việt, bạn có thể dùng mạng xã hội nào khác ngoài Facebook để cập nhật thông tin của bạn bè, gia đình, theo dõi hội nhóm, đăng status…không? Nếu bạn bỏ xài các ứng dụng Facebook, Instagram, Whatsapp, sẽ mất bao lâu trước khi bạn phải quay trở lại, vì tất cả người thân, bạn bè của bạn đều sử dụng mạng xã hội này để giao tiếp, cập nhật?

Đó chính là hào sâu kinh tế của Meta Platforms. Họ sở hữu hai moats là Switching và Network Effect, nghĩa là: Sẽ cực kỳ khó khăn, phiền toái và tốn kém nếu bạn ngưng dùng sản phẩm của họ; tương tự, họ càng ngày càng trở nên giá trị khi có thêm người dùng.

2/ Nhắc tới Coca Cola. Có ai trong chúng ta chưa bao giờ nghe tới, thậm chí chưa bao giờ nếm thử Coca Cola chưa? Nhắc tới hãng này, ai cũng nghĩ ngay tới hội hè, tiệc tùng, khi những chai nước ngọt mát lạnh sảng khoái được bật nắp, cộng với hương vị xuất sắc đã trở thành thương hiệu suốt thế kỉ qua – hương vị mà Coca Cola đã giấu công thức trong một két sắt, và không ai được biết đến thành phần của món nước trứ danh này.

Coca Cola sở hữu hai moats là branding và secrets. Họ định vị thương hiệu cực kỳ xuất sắc với đồ uống “coke”, đồng thời sở hữu công thức làm nước ngọt bí mật khiến đối thủ bất lực trong việc sao chép.

3/ Với lợi thế toll bridge, các công ty này thường là người kiểm soát và cho phép người khác kinh doanh dựa trên nền tảng của họ.

Thanh toán điện tử ngày nay chủ yếu thông qua hai hãng Visa và Masters. Mỗi giao dịch trên thế giới đều phải chia hoa hồng cho hai công ty này.

Phần lớn các doanh nghiệp online ngày nay phải đăng quảng cáo trên Google, Amazon.com hoặc Facebook.

Phần lớn các linh kiện bán dẫn/chip vận hành trên tất cả các thiết bị điện tử trên thế giới đều được sản xuất bởi Intel, Samsung, hoặc TSMC (Đài Loan).

Hãy tưởng tượng bạn sẽ thu bao nhiêu lợi nhuận mỗi giây nếu sở hữu những mô hình kinh doanh như thế này.

4/ Lợi thế giá cả (Price moat) khá đơn giản: Bạn cắt giảm chi phí tới mức tối đa, thì biên lợi nhuận sẽ cao.

Hãy nghĩ tới IKEA hay Walmart – những tập đoàn bán lẻ có thể tối giản chi phí sản xuất nhằm tối đa hóa lợi nhuận.

Các ví dụ về hào sâu kinh tế ở Việt Nam

Ở Việt Nam, có bao giờ bạn nghe bố mẹ gọi xe máy là “xe Honda” chưa?

Hay mì gói là “mì tôm”? Sữa đặc là “Sữa Ông Thọ”? Đó là vì những thương hiệu như Honda, mì Miliket (logo hai con tôm) và Vinamilk đã thành công trong việc banding ở thị trường Việt.

Ngày nay, ở Việt Nam, sẽ khó có ứng dụng nhắn tin nội địa nào vượt qua được Zalo (thuộc VNG) với moat network effect, hay Kềm Nghĩa, Biti’s, hay PNJ với lợi thế branding.

Tóm lại

Đúng là, không phải lúc nào chúng ta cũng có thể sở hữu/đầu tư vào những công ty có hào sâu.

Đôi khi những công ty đó đang bị định giá rất cao, vì tất nhiên, bạn nhìn ra giá trị của công ty thì người khác cũng nhìn ra.

Đôi khi, không cần phải là công ty dẫn đầu – với nhiều nhà đầu tư, miễn công ty có những yếu tố cơ bản tốt, làm ăn tốt, và nhiều tiềm năng, là đã đáp ứng tiêu chí của họ.

Và tất nhiên, công ty nào cũng có khả năng thất bại, thua lỗ.

Tuy nhiên, ta cần phải hạn chế khả năng đầu tư thấy bại, vì tiền là tiền của mình, và tất nhiên chúng ta muốn đặt tiền ở nơi mà nó có thể phát huy giá trị cao nhất. Với tui, nơi tiền có thể phát huy giá trị cao nhất = nơi mà nó sẽ khó thua lỗ nhất = nơi có hào sâu kinh tế hiệu quả nhất.

Khanh Tr.

Nguồn

Town, Danielle. 2018. Book: Invested: How Warren Buffett and Charlie Munger Taught Me to Master My Mind, My Emotions, and My Money (with a Little Help from My Dad).