Hiểu biết về thị trường gấu sẽ làm bạn “gấu” hơn trước thông tin tiêu cực.

Lưu ý:

1/ Nội dung trong bài viết này phù hợp với những nhà đầu tư dài hạn, tập trung vào giá trị nội tại của công ty hơn là trading, lướt sóng.

2/ Bài viết cũng sẽ xoay quanh đầu tư cơ bản, không đi sâu vào phân tích kỹ thuật, hay mức mạnh/yếu của cổ phiếu.

3/ Tui cũng sẽ không đề cập tới các phương thức đầu cơ phái sinh trong bài này.

4/ Nếu bạn có nhu cầu tìm hiểu thêm về tài chính, tìm hiểu thêm ở đây.

Chuyện gì đã xảy ra?

Khoảng hai tuần qua, làn sóng bán tháo và thông tin tiêu cực quét qua thị trường tài chính khắp thế giới.

Chỉ số kinh tế Mĩ S&P 500 giảm -15.5% từ đỉnh đầu năm 2022.

Chỉ số công nghệ Nasdaq giảm -26%.

Ở Việt Nam, do có độ trễ (lag) so với thị trường thế giới, nên tới tháng 4/2022 VNINDEX mới bắt đầu lao dốc từ đỉnh 1520 điểm, xuống tới 1182 điểm chỉ sau một tháng (tức giảm -22.2%). Những ngày qua, đặc biệt là hôm qua (thứ 6 ngày 13/05/2022) được xem là ngày “thứ 6 đen tối” của thị trường chứng khoán VN, khi hầu hết các mã cổ phiếu giảm hết biên độ, “xanh sàn đỏ máu”, cuốn bay gần hết thành quả đã đạt được suốt 2 năm qua, thủng hết các ngưỡng hỗ trợ tâm lý quan trọng của giới phân tích kỹ thuật.

Thị trường tiền mã hóa cũng không tránh khỏi xu hướng tiêu cực chung. Các đồng tiền mã hóa từ lớn đến nhỏ cũng rớt sạch. Trong một tháng qua:

BTC giảm -29%.

ETH giảm -35%.

BNB giảm -31%.

Các đồng coin còn lại cũng có biên độ giảm lớn. Đặc biệt nghiêm trọng là tình trạng đồng Terra (LUNA) đã mất gần như hoàn toàn giá trị (bị chia hàng chục nghìn lần). Nhiều nhà đầu tư được ghi nhận đã tự tử vì “all-in” hết vốn liếng, cầm cố vay nợ để đặt vào LUNA rồi bây giờ mất trắng.

Thị trường gấu (Bear Market) là gì?

Tới thời điểm này, giới chuyên gia đã đồng ý với nhau rằng thị trường tài chính thới giới đang bước vào giai đoạn đi xuống (Downtrend), còn gọi là Thị trường gấu (Bear Market).

Ngày xưa, giới đầu tư sơ khai dùng hình tượng thị trường Bò tót (Bull Market) và Gấu (Bear Market) để nói về hai sắc thái khác nhau của thị trường.

Hình dáng thị trường sẽ dựa vào cách tấn công của hai loài vật này: Bò tót húc lên (thị trường đi lên), gấu vả xuống (thị trường đi xuống)

Vậy, bear market dùng để ám chị thị trường sẽ đi xuống trong một quãng thời gian dài, và nhà đầu tư có thể kiếm lời từ sự tiêu cực này.

Tuy nhiên, người ta vẫn hay thấy giới chuyên gia gọi thị trường đi xuống là “đang điều chỉnh”. Vậy, thị trường đang điều chỉnh và thị trường gấu khác nhau như thế nào?

Tui tìm được một cách so sánh rất dễ hiểu của các chuyên gia bên trang Tài chính và kinh doanh như sau:

Vậy, với cách định nghĩa này, ta có thể đồng ý rằng ttck Việt Nam và thế giới đang bước vào giai đoạn thị trường Gấu (do có biên giảm hơn 20%, và đang kéo dài 2 tháng hoặc hơn).

Tại sao thị trường Gấu xảy ra?

Có thể tóm gọn nguyên nhân của thị trường Gấu trong một câu: “đây là quy luật kinh tế”. Nắng quá thì phải mưa, lên quá thì phải xuống.

Còn giải thích dài hơn thì có nhiều lý do.

Thứ nhất, nền tài chính thế giới đã hưởng lợi từ Đại dịch Covid_19, khi Cục dự trữ liên bang Mỹ (FED) và Ngân hàng trung ương các nước bơm tiền vào nền kinh tế thông quá các gói kích cầu (stimulus packages) trị giá hàng nghìn tỷ USD. Điều này có nghĩa là tiền trên thị trường nhiều, lãi suất thấp, ai cũng có thể vay với tỉ suất tốt. Đương nhiên, rất nhiều người đã tận dụng cơ hội này đã vay tiền để đầu tư, và lượng tiền được dùng là cực kỳ lớn. Điều này tạo ra thị trường Bò tót đi lên, khi các công ty được “bơm” nguồn vốn khổng lồ từ các nhà đầu tư.

Tuy nhiên, gói kích cầu kinh tế cùng hàng nghìn tỷ USD được in ra sẽ dẫn tới rủi ro khác, đó là tăng lạm phát (khi tiền nhiều, thì giá trị mỗi đồng tiền lại bị giảm đi). Và chỉ số giá tiêu dùng CPI ở Mỹ đầu năm 2022 đã lên tới mức cao nhất trong 40 năm qua. FED lại phải tìm cách giảm lạm phát, và họ đã quyết định tăng lãi suất tiền vay. Lúc bấy giờ, vay tiền sẽ không còn dễ dàng nữa (ví dụ: hồi 2020, 2021, anh vay $1000 thì chỉ phải trả lãi $2. Bây giờ cũng vay $1000 nhưng lãi sẽ tăng lên thành $10, thậm chí cao hơn).

Thế là thiên hạ giảm đầu tư, và bắt đầu chốt lời, khi các khoản lợi nhuận họ kiếm được đã đầy túi. Chốt lời = bán cổ phiếu = cổ phiếu giảm giá. Lúc này, những nhà đầu tư chậm chân hơn (phải mua cổ phiếu ở giá cao) thấy mình bị “đu đỉnh”, chưa kiếm được đồng nào mà đã bắt đầu lỗ – bắt đầu thoát vốn. Cổ phiếu lại càng rớt. Lúc này, các nhà đầu tư dùng nợ (margin) để “đánh chứng” bị lỗ te tua, ngân hàng/broker ép họ trả nợ (margin call), họ buộc phải bán tháo vị thế = giá càng rớt. Thị trường ngày càng suy giảm, và tất cả các nhà đầu tư khác bắt đầu hoảng loạn.

Thứ 6 ngày 13/5/2022, thước đo tâm lý thị trường đạt mức “sợ hãi cực độ”

Lý do thứ hai có thể suy ra từ lý do thứ nhất.

Tưởng tượng bạn thích và tin vào tương lai của các công ty công nghệ tiềm năng như Meta Platforms. Hiện giờ giá cổ phiếu của Meta đang cao, nhưng bạn nghĩ “không sao, mình đầu tư vào tương lai dài hạn mà. Bây giờ giá cao, nghĩa là kỳ vọng vào tương lai cũng lớn, tốt chứ có gì đâu?”. Thế là bạn mua vào lúc giá FB đang ở mức hơn $350/cp vào tháng 2/2022.

Sáng hôm sau, bạn đọc báo và lạnh sống lưng khi thấy cổ phiếu FB rớt gần 40%. Bạn đã sai ở đâu?

  • Meta, cũng như các công ty công nghệ khác, hưởng lợi rất nhiều từ các chính sách kích cầu tui đề cập ở trên. Lên quá thì phải xuống thôi.
  • Thành ra, cái giá mà bạn nhìn thấy là giá trị đã bị thổi phồng bởi sự tự tin thái quá (irrational exuberance) của nhà đầu tư. Tất cả đều bị lừa phỉnh, thấy giá cao mà tưởng nó thật sự có thể giữ ở mức đó.

Còn ở thị trường tiền mã hóa, sự hoảng loạn cũng có nguyên do khá tương tự. Rất nhiều tiền từ các gói kích cầu đã được bơm vào thị trường crypto. Người thì muốn đầu cơ, kẻ thì sợ đồng USD sẽ mất giá, nên muốn trú ẩn ở crypto. Ai cũng muốn sở hữu crypto, thành ra giá bị đẩy lên cao ngất. Chưa kể còn vô số “tổ đội” chuyên đánh phái sinh suốt ngày trên các sàn giao dịch, càng đẩy cả thị trường vào sự cuồng loạn.

Cho tới khi câu chuyện tăng lãi suất và “cái chết” của đồng Terra giáng xuống cùng một lúc.

Rất nhiều meme về sự hoảng loạn trên thị trường crypto đã được chế trong thời gian gần đây

Tóm lại, nhà đầu tư phải sẵn sàng tâm lý cho việc đối mặt với thị trường Gấu, vì xuyên suốt lịch sử, nó luôn xảy ra.

Nhà đầu tư cần làm gì trong thị trường Gấu?

Cần phải hiểu rõ rằng “Bò tót vẫn kiếm được tiền. Gấu vẫn kiếm được tiền, chỉ có heo là bị xẻ thịt thôi”.

Với những nhà đầu cơ, F0, FOMO, chưa tìm hiểu kỹ về loại tài sản mình định mua mà đã nhanh nhảu nhảy vào thị trường lúc ở đỉnh, thì Moink20 nghĩ rằng, tới hiện tại bạn, đã học được khá nhiều, và hy vọng học phí đợt này không quá mắc với bạn. Vì khả năng cao là bạn đã lỗ, thậm chí lỗ lớn. Có lẽ, cắt lỗ là một hành động khôn ngoan, tùy vào niềm tin, khả năng “gồng lỗ” của bạn. Nhưng có thể sẽ mất vài năm để quay lại điểm xuất phát và kỳ vọng sinh lời. Còn bạn nào có tư tưởng “chứng khoán lỗ rồi, thôi qua đánh phái sinh để gỡ gạc” thì tui nói thiệt: bỏ đi, chết thêm đấy :v

Với những anh em phân tích kỹ thuật, day-trader, dân chơi hệ phái sinh, long-short + x times margin, thì các bạn cứ tiếp tục – thị trường đỏ là cơ hội đánh trận lớn của các bạn. “Lợi nhuận lớn đi kèm rủi ro lớn”, hãy bảo trọng.

Còn với đối tượng chính của tui – những nhà đầu tư chậm mà chắc, tư duy nghiên cứu, chiến lược dài hạn, thì xin chúc mừng, đây là cơ hội để mua vào. Hãy nhớ câu nói nổi tiếng của Warren Buffett:

Hãy sợ khi người khác tham lam, và hãy tham lam khi người khác sợ

Tới lúc này, nhiều khả năng các loại tài sản mà bạn muốn mua từ lâu, đã “làm bài tập về nhà”, phân tích kỹ lưỡng, đang có mức giá thấp và rất hấp dẫn. Bạn có thể mua vào với giá hời, giữ chúng trong dài hạn (ít nhất 3 năm), và để thị trường tự xoay vần. Vì suy cho cùng, có khi “Ngài thị trường” định giá trị công ty rất đúng. Nhưng cũng có những lúc Ngài định giá cao quá, lúc thì thấp quá. Bây giờ là lúc Ngài đang “hớ hàng”, là cơ hội của bạn.

Tuy nhiên, phải rất rõ ràng với nhau, rằng tui chỉ khuyến khích “bắt đáy” với những ai đã nghiên cứu kỹ lượng về tiềm năng và chất lượng tài sản họ nhắm tới (vì thế có lập luận, niềm tin vững chắc), không khuyến khích “bắt đáy” với những ai thiếu hiểu biết, cứ nghĩ giá thấp là mua vào. Vì không có gì đảm bảo sau khi bạn mua vào, giá cổ phiếu sẽ tăng lại ngay. Nếu bạn không có hệ thống lý luận chắc, dẫn tới tâm lý yếu, thì sớm hay muộn bạn cũng sẽ cắt lỗ nếu thị trường xuống nữa mà thôi.

Kết

Tui sẽ kết thúc bài viết này bằng một câu chuyện:

Trước tình hình ttck Việt Nam rớt hơn -20%, chính thức vào thị trường Gấu, nhiều nhà đầu tư kỳ cựu đã chia sẻ câu chuyện của họ vào những năm 2007-2008, thời kỳ Khủng hoảng tài chính thế giới. Lúc đó, VNINDEX đã rớt gần -80% từ đỉnh, trực tiếp gây ra tâm lý e ngại, không tin vào thị trường của phần lớn dân số Việt Nam đến tận ngày nay. Những người đã “ngậm đắng nuốt cay” trong thị trường Gấu ngày đó, kể cả do FOMO hay thiếu hiểu biết, đều đồng ý ở một điểm: Thời đó kiến thức chưa được phổ cập, và mọi người hoảng loạn vì không hiểu chuyện gì đang xảy ra.

VNINDEX năm 2009 là đáy trong lịch sử Việt Nam

Ngày nay, lịch sử đang lặp lại: Những lớp nhà đầu tư mới – chưa nếm trải thương đau nơi thị trường – đang bùng nổ. Tui tin rằng, nhiều người sẽ “hãi hùng” mà rời bỏ chứng khoán vĩnh viễn sau thị trường Gấu năm 2022.

Vậy mới nói, và sẽ còn nói đi nói lại:

  • Đầu tư không phải tiền mọc trên cây, mà cứ chơi là thắng. Hôm nay bạn thắng 100, có khi ngày mai bạn phải mất -1000.
  • Đầu tư cũng không phải may rủi, cờ bạc, nơi bạn cầu mong thần linh phù hộ (câu này không áp dụng với dân trade ngắn hạn).
  • Đầu tư chỉ có thể thành công bền vũng nếu kết hợp kiến thức vững chắc, kỹ năng chuyên sâu, kinh nghiệm thâm niên, cùng tâm lý bền bỉ.

Thị trường Gấu sẽ là một cái phễu giúp lọc hết những nhà đầu tư yếu tâm lý, ít hiểu biết, làm nền tảng cho sự giàu có của những nhà đầu tư dài hạn, bản lĩnh.

Khanh Tr.