Chuyện đọc sách năm 2022

Một bài viết ngắn, cho một chương ngắn trong một hành trình dài: Hành trình sống cùng con chữ.

Kể từ khi hạ quyết tâm biến việc đọc sách thành một thói quen hàng ngày vào tháng 2/2020, tui đã tin rằng đây sẽ là một hành trình tuyệt vời, để nâng tầm hiểu biết, nâng tầm tư duy và nhân cách cá nhân, và để cảm nhận nhiều hơn nhân sinh quan của người đời ở nhiều phương diện khác nhau. Càng đa chiều, càng bao quát, và càng thông tuệ, tui tin là vậy.

Nói về tầm quan trọng của đọc sách, tui đã dành một phần trong blog “Chuyện đọc sách năm 2020” để bàn rồi. Vì thế, blog năm nay sẽ chỉ tập trung vào top 10 cuốn sách mà tui tâm đắc nhất năm 2022, và câu chuyện đằng sau đó.

*Cảnh báo: Blog kỳ này sẽ tiết lộ nhiều nội dung quan trọng trong top 10. Bạn đọc nào không thích spoiler thì hãy tìm đọc trước rồi quay lại.

Một chút về số liệu

Tổng số đầu sách đã đọc xong trong năm 2022: 60

Bình quân/tháng: 5

Thời lượng đọc/ngày: 1-3 tiếng

 

Về tỷ lệ ngôn ngữ, năm nay khá cân bằng khi sách tiếng Việt chỉ chiếm 60% trong tổng số sách – tui đã cố gắng cải thiện kỹ năng đọc sách chuyên ngành bằng tiếng Anh của mình trong 2 năm qua và kết quả khá hài lòng

 

Trên thực tế, sách do tác giả Việt viết trong danh sách năm 2022 đã tăng đáng kể so với năm 2021 (10 cuốn vs 4 cuốn). Các tác phẩm được tui lựa đọc cũng khá đa dạng về thể loại nhưng chất lượng thì luôn được đảm bảo.

 

Sad news – tỷ lệ nữ tác giả tiếp tục chiếm tỷ lệ rất thấp. Đây có thể xem là kết quả tất yếu, do các tác phẩm tui đọc phần lớn là phi hư cấu, nặng tính chuyên môn như khoa học, lịch sử, tài chính…các tác giả nữ chất lượng, nổi tiếng và có tầm ảnh hưởng trong các lĩnh vực này còn hạn chế.

 

Về châu lục nơi sách xuất bản, đáng tiếc, vẫn chưa có sự đa dạng hóa dành cho sách đến từ Trung Đông, Châu Phi hay Nam Mỹ – cốt lõi của vấn đề cũng tương tự như với tỷ lệ nam-nữ tác giả

 

Về hình thức đọc, 2 năm gần đây bắt đầu có sự xuất hiện của sách nói. Thậm chí, một trong số các sách nói năm 2022 có tên trong top 10 cuốn hay nhất năm nay

Bình chọn cá nhân

Top 10 cuốn hay nhất 2022 (không xếp hạng theo độ hay):

• Bộ sách Khát vọng Việt
• Linh Ứng
• Một chiến dịch ở Bắc Kỳ
• Currency War – Chiến tranh tiền tệ
• The little book of Common sense investing – Cuốn sách về cách đầu tư thông thường
• Guns, Germs and Steel – Súng, Vi trùng và Thép
• Fahrenheit 451
• The Godfather – Bố già
• Angels and Demon – Thiên thần và Ác quỷ
• The Wind-Up Bird Chronicle – Biên niên ký chim vặn dây cót

Cuốn sách “lớn tuổi nhất” đã đọc năm nay: Don Quixote (Đôn Ki-hô-tê, năm 1605)

Cuốn sách “trẻ tuổi nhất” đã đọc năm nay: Tập 2 Khát vọng Việt, Truyện ngắn đặc sắc 2021 (cùng năm 2022)

Cuốn sách ngắn nhất: Animal Farm – Trại súc vật (141 trang)

Cuốn sách dài nhất: Don Quixote (1023 trang)

Vua ghi bàn: Dan Brown (3 cuốn), Haruki Murakami và Đỗ Cao Bảo (cùng 2 cuốn)

Chi tiết có ở trang Goodreads của tui tại đây.

Mục Review

Bộ 2 cuốn sách Khát vọng Việt (Đỗ Cao Bảo)

Đây có thể xem là “Tony Buổi sáng” mới của thập niên 2020. Sau khi làm bùng nổ thị trường sách Việt Nam những năm 2010 với bộ sách “Cà phê cùng Tony” và “Trên đường băng“, tác giả TnBS đã biến mất trên văn đàn Việt. Ông hiện chỉ còn duy trì hoạt động trên fanpage. Không biết có phải Tony đã thất vọng với tình trạng sách của mình bị phát hành lậu tràn lan không, hay vì Tony còn quá bận rộn với những dự án ấp ủ trong cuộc sống, nhưng nhìn chung, việc Tony gác bút để lại nhiều sự tiếc nuối cho các bạn đọc, vì những bài viết sắc bén, những câu chuyện giản dị của Tony đã thổi bùng lên lòng yêu nước, khát khao học tập, làm việc để cống hiến cho nước nhà, làm cho Việt Nam ngày càng giàu có, văn minh, nghĩa tình hơn. Có thể nói đây là một cú hích tinh thần chưa từng có cho người Việt, và gần như mọi người Việt (nhất là người trẻ) đều đã ít nhất một lần đọc và thấm thía những bài học trong sách của TnBS.

Nói kỹ về TnBS để bạn đọc dễ hình dung tầm quan trọng mà bộ 2 cuốn sách Khát vọng Việt đã mang lại cho độc giả. Xuyên suốt 2 cuốn sách này là những câu chuyện nhỏ trích từ cuộc đời bác Đỗ Cao Bảo – đồng sáng lập, thành viên HĐQT FPT, một trong những tập đoàn Việt Nam hàng đầu, từ chuyện gầy dựng FPT, chuyện chinh chiến khắp 5 châu của doanh nghiệp non trẻ từ những ngày đầu, cho tới khi trở thành công ty công nghệ hàng đầu Việt Nam và Đông Nam Á, có chi nhánh hoạt động hơn 10 quốc gia trên thế giới. Qua đó, bạn đọc thấy được một thời kỳ gian khó sau giải phóng, khi những bộ đội Bắc Việt chính quy như bác Bảo mau chóng tìm lại giấc mơ đèn sách ngay khi chiến tranh kết thúc. Rồi họ phải trải qua thời kỳ bao cấp khó khăn tìm kế sinh nhai, rồi cùng nhau, những bác Trương Gia Bình, Đỗ Cao Bảo, Lê Quang Tiến, Hoàng Minh Châu…từ từ gầy dựng công ty FPT trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam chập chững mở cửa trở lại với thế giới. Những ngày gian khó đó, các kỹ sư, nhà toán học này đã phải tự mò mẫm trong đêm tối, để rồi họ hiểu ra sứ mệnh của FPT là phải xuất khẩu được phần mềm ra thế giới, vì công nghệ tin học là tương lai, chìa khóa của thế kỷ XXI. Gần 30 năm thăng trầm, ngày nay FPT là niềm tự hào của Việt Nam, là trái ngọt sau bao nhiêu mồ hôi nước mắt.

Không chỉ có FPT, ngoài kia vẫn còn những người Việt bất khuất, giỏi giang, không chấp nhận phải làm thuê, làm kép phụ cho doanh nghiệp nước ngoài ở bất kỳ đâu, đặc biệt là ngay trên sân nhà Việt Nam. Những Phạm Nhật Vượng với ước mơ xe điện, Madam Thảo với hàng không giá rẻ, Trần Đình Long với công nghiệp Thép, Trần Bá Dương với vận tải Thaco…đó là những người tiên phong, đánh thức niềm tự hào của người Việt vào thương hiệu, tiềm năng và sức mạnh to lớn của nước nhà.

Hãy tự tin, đừng tự nhục.

Hãy cứ làm mặc kệ thiên hạ đóng vai bầy cua trong rổ.

Hãy ủng hộ, khích lệ thay vì nghi kỵ, dèm pha.

Hãy tiếp tục tiến về phía trước.

Với tui, bộ sách của bác Đỗ Cao Bảo như một lời khích lệ rất sâu sắc cho bản thân. Bác đã từng trải qua những gian khó, gập ghềnh. Bác đã từng đối mặt với vô số rào cản, thử thách, và sự cạnh tranh gay gắt của các đối thủ lớn. Nhưng bác vẫn vững tin trên con đường mình đã chọn. Khi nhìn lại, mình thấy mình giỏi giang hơn mình của ngày trước, thấy bản thân thực sự đã đi thật xa, học thật nhiều, làm được nhiều điều tuyệt vời. Vậy nên, thế hệ trẻ hãy tự tin mà sải bước.

Tui và bộ sách Khát vọng Việt vừa ra lò – tui đã phải nhờ bạn đặt mua và cầm từ Việt Nam sang Phần Lan ngay khi biết về bộ sách này. Như lãnh đạo NXB Thái Hà đã nói trong lời tựa: “Chỉ cần đọc qua vài dòng là biết đây sẽ là một cuốn sách tuyệt vời”.

Linh Ứng: Hành trình của người siêu vô thần đến ngưỡng cửa tâm linh (Nguyễn Mạnh Tuấn)

Cơ duyên đã đưa cuốn Linh ứng đến với tui khá thú vị.

Chuyện là, tui là một người vô thần. Kể cả khi đã từng quy y nơi cửa Phật cách đây nhiều năm (là một phần của chương trình khóa tu), nhưng niềm tin của tui vào các đấng cao siêu vẫn chỉ là số 0 tròn trĩnh. Với tui, tôn giáo tồn tại như là một yếu tố cần thiết của lịch sử. Nếu bạn đã đọc Sapiens của Harari, bạn sẽ hiểu: Tôn giáo sinh ra vì con người cần có lý do để quy tụ và lao động sản xuất quy mô lớn hơn, tạo ra nhiều thành tựu hơn. Đồng thời, trong cái xã hội sơ khai khi loài người chưa có pháp luật, chưa có luân thường đạo lý, thì tôn giáo sẽ có vai trò là xương sống của đạo đức, dạy con người biết phải trái đúng sai, và giúp con người hướng thiện hơn, xây dựng tập thể lớn hiệu quả hơn. Vì vậy, với tui, tôn giáo rất thú vị nếu nhìn nhận dưới góc độ lịch sử và khảo cổ.

Còn về niềm tin vào đấng cao siêu, luân hồi, thiên đàng và địa ngục? Rằng những thứ này thực sự tồn tại? Tui không tin. Với tôn giáo, tui tin vào những triết lý của họ, rằng phải làm việc tốt, chân thành với người khác, hiếu thảo với cha mẹ, chung thủy với vợ con…

Nhưng để tin rằng cuộc đời mình, định mệnh của mình đã được an bài từ khi sinh ra? Tui không tin.

Tin rằng Chúa tạo ra vũ trụ và muôn loài, chứ không phải thuyết tiến hóa? Tui không tin.

Tin rằng có ma quỷ, linh hồn tồn tại? Tui không tin.

Tui tin vào khoa học. Rằng, nếu khoa học không chứng minh được cái gì đó tồn tại thì nó không tồn tại, đơn giản vậy thôi.

Đến một ngày đẹp trời nọ, một sự kiện đã xảy ra.

Tui và người yêu tranh cãi với nhau về chủ đề tâm linh. Có một số điểm làm tui phải suy ngẫm.

Thứ nhất, khoa học chưa chứng minh được thì không có nghĩa là nó sai. Từng làm nghiên cứu khoa học, tui hiểu rằng: mỗi đề tài nghiên cứu, bạn chỉ có thể dùng một số phương pháp nhất định. Nên kết quả thu được sẽ chỉ giới hạn trong kết quả của những phương pháp bạn đã chọn. Và lẽ thường, truyền thông sẽ cường điệu hóa những nghiên cứu khoa học rất giới hạn đó lên thành một kiểu sự thật hiển nhiên “fact”. Ví dụ: Nghiên cứu A chỉ ra rằng: khi họ dùng phương pháp đo cân nặng của một người còn sống so với sau khi người đó từ trần, khoảng chênh lệch khối lượng là không đáng kể. Vì vậy, trong khuôn khổ phương pháp này, khoa học không chứng minh được linh hồn tồn tại. Nhưng truyền thông sẽ ngay lập tức giật tít: “Nghiên cứu mới nhất cho thấy linh hồn không tồn tại”, làm sai lệch ý nghĩa của kết quả nghiên cứu. Đây sẽ là lĩnh vực mà khoa học phải cố gắng hơn nữa để phát triển và tìm ra cách phù hợp.

Thứ hai, chuyện tâm linh vẫn xảy ra hàng ngày và khoa học vẫn không giải thích được. Chuyện nhà ngoại cảm Phan Thị Bích Hằng tìm mộ liệt sĩ, hay những chuyện siêu nhiên khác, những cơ quan nghiên cứu chuyên sâu vẫn chưa tìm ra cội nguồn của hiện tượng. Thành ra, có thể thấy có rất nhiều điều khoa học chưa chạm tới được.

Thứ ba, cần phải tách bạch siêu nhiên thật và siêu nhiên “dởm”, và để làm được điều đó cần có lòng tin. Vì tính chất đặc thù của các chuyện siêu nhiên là không thể cắt nghĩa được bằng các quy luật, quy tắc xã hội, hay định luật khoa học bình thường, thành thử đã có rất nhiều kẻ lợi dụng sự mù mờ của con người trong lĩnh vực này để lừa đảo, trục lợi. Trong hàng trăm nhà ngoại cảm ngoài kia, để biết ai thật ai giả, chỉ có cách dấn thân, kinh qua, rồi nghiệm lại. Kinh nghiệm thực tế là phương pháp khả dĩ duy nhất lúc này để định tính tâm linh. Một ví dụ điển hình là chuyện “có bệnh thì vái tứ phương”: Nếu bị bệnh thì phải đi bác sĩ, nhưng nếu không thuyên giảm thì tìm đủ cách, đủ nơi có thể để cứu người bệnh. Trong những lựa chọn khác, không loại trừ lựa chọn có yếu tố tâm linh.

Với những luận cứ này, tui bắt đầu suy nghĩ. Đúng là sự thật rằng khoa học còn nhiều hạn chế. Khả năng ngoài kia thì vô tận. Vì vậy, cần trang bị kiến thức phù hợp để nắm bắt về thế giới tâm linh. Tất nhiên khoa học vẫn là nền tảng chính, nhưng tui nghĩ cũng chẳng hại gì nếu mình có góc nhìn toàn diện hơn về các giải pháp khác ngoài kia. Thế là tui bắt đầu tìm sách về chủ đề tâm linh với mục đích học hỏi (tất nhiên là không học hỏi bằng cách đọc truyện ma nghen!).

Có thể nói, tác giả Nguyễn Mạnh Tuấn không phải cái tên xa lạ gì trong giới văn-nghệ sĩ Việt, với rất nhiều tác phẩm đủ thể loại (truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch bản phim truyền hình/sân khấu…). Linh Ứng ra mắt vào đầu năm 2022, kể lại câu chuyện có thật của chính tác giả trên hành trình tìm mộ anh ruột của mình, là liệt sĩ Nguyễn Minh Khôi, hy sinh trong cuộc chiến tranh Việt Nam.

Xuất phát là cán bộ Cộng sản làm trong lĩnh vực báo chí tuyên truyền, vợ chồng tác giả cực kỳ vô thần – họ không tin vào bất kỳ tôn giáo hay điều thần bí nào. Tuy nhiên, trước di nguyện của bố mẹ là phải tìm bằng được hài cốt anh trai Nguyễn Minh Khôi đã hy sinh từ những năm 70, họ đành phải nhờ tới tâm linh, vì anh trai mất đã quá lâu, giấy tờ liên lạc thời chiến tranh thì cực kỳ rối rắm, nhiều sai sót, nên không trông cậy gì được. Tất nhiên nhờ tới nhà ngoại cảm cũng vì bất đắc dĩ, chưa thấy thì chưa tin, vả lại bản thân vợ chồng tác giả trong lần đầu tìm tới nhà ngoại cảm thì cũng bị lừa đảo, chạy ngược xuôi từ Nam ra Bắc, cuối cùng bị lừa đưa hài cốt giả về chôn trước tất cả họ hàng gia quyến, thế nên họ càng ghét, càng nghi ngờ tất cả những người tự xưng là nhà ngoại cảm.

Cho tới một ngày, vợ chồng tác giả, thông qua Viện Nghiên cứu và ứng dụng tiềm năng con người, chuyên nghiên cứu những hiện tượng siêu nhiên không thể giải thích ở Việt Nam, được giới thiệu tới một nhà ngoại cảm nổi tiếng ở Hà Nam, họ mới ngỡ ngàng trước sức mạnh tâm linh đích thực. Câu chuyện tìm hài cốt bắt đầu từ đây.

Phải nói rằng, với ngòi bút dày dặn kinh nghiệm, lại cộng với những trải nghiệm siêu thực, không thể nào quên, tác giả Nguyễn Mạnh Tuấn đã cho ra đời tác phẩm hay nhất, hấp dẫn nhất, hồi hộp nhất, và cũng buồn nhất, về đề tài tâm linh và chiến tranh Việt Nam. Xuyên suốt cuốn sách là hai dòng thời gian quá khứ – hiện tại đan xen, là câu chuyện về tuổi thơ của những đứa trẻ lớn lên thời chiến tranh, và câu chuyện hiện tại của người em già vẫn miệt mài tìm anh hai, người vẫn đang nằm lại ở đâu đó xa quê hương. Một thời chiến tranh nghèo đói, khó khăn, khi những hoài bão, ước mơ ở cái tuổi đẹp nhất đời người bị dập tắt bởi một chế độ cứng nhắc, quan liêu, con ông cháu cha, một chế độ có nhiều tiêu cực, bị méo mó bởi nghèo đói, chiến tranh, và sự vô giáo dục. Linh Ứng nhắc nhở con người hiện đại đừng bao giờ quên chiến tranh là đau khổ, là những thế hệ mất mát, tan vỡ.

Linh Ứng là cuốn audiobook đầu tiên tui mua của VoizFM. Chất lượng đọc rất tốt, chuẩn chỉnh, và hấp dẫn, rất đáng giá tiền. Với tui, giờ đây bên cạnh những Nỗi buồn chiến tranh, Quân khu Nam Đồng, Tuổi thơ dữ dội, Học phí phải trả bằng máu, The Refugees, thì Linh Ứng sẽ là cái tên kế tiếp trong tủ sách vàng về chiến tranh Việt Nam của tui.

Một chiến dịch ở Bắc Kỳ (Bác sỹ Hocquard)

Tiếp theo trong danh mục “sách thời bảo hộ” của tui là cuốn Một chiến dịch ở Bắc Kỳ do bác sĩ Charles-Édouard Hocquard chắp bút.

Trong 2 năm 1884-1886, bác sỹ Hocquard lên đường sang An Nam cùng đoàn quân viễn chinh Pháp, với nhiệm vụ chấn chỉnh an ninh khu vực Bắc Kỳ (vốn bị giày xéo bởi hải tặc và thổ phỉ người Hoa (quân Cờ đen của Lưu Vĩnh Phúc) cũng như quân đội viễn chinh nhà Thanh, mượn cớ nước An Nam đang rối ren để sang xâm lược.

Sau Hòa ước Quý Mùi (1883), nhà Nguyễn chính thức công nhận sự bảo hộ của Pháp ở Bắc Kỳ và Trung Kỳ, chính thức trở thành nước thuộc địa nửa phong kiến của Pháp. Một trong những nhiệm vụ hàng đầu của Pháp ở xứ thuộc địa, trước khi có thể tiến hành vơ vét cướp bóc, là tiến hành bình định, xây dựng bộ máy dân sự, cơ sở vật chất hoàn chỉnh để tiện đường quản lý. Cuốn sách của bác sĩ quân y Hocquard chỉ là một lát cắt rất nhỏ của cả dòng sự kiện này, nhưng nó cho thấy một bức tranh vô cùng sinh động về xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX. 

Cơ duyên đã đưa bác sĩ Hocquard đi thăm thú gần như toàn miền Bắc trong 2 năm ông ở Việt Nam, thông qua một chiến dịch thiết lập lại an ninh Bắc Kỳ của người Pháp, từ Hà Nội đến Lạng Sơn. Họ đã đi qua tất cả các thành lũy, đánh nhau với một đội quân Trung Quốc ốm đói rệu rã đóng rải rác ở miền Bắc, với điểm cuối là thành Kỳ Lừa (Đồng Đăng, Lạng Sơn). Sự quan sát và mô tả của bác sĩ Hocquard cho ta thấy chi tiết về cuộc sống ở Việt Nam trong thời kỳ rối ren này. Có những điểm tui thấy khá thú vị như sau:

• An Nam thời đó gần như không có hệ thống đường sá. Chỉ có một con đường lớn duy nhất gọi là đường Cái Quan. Còn lại, đường đi chẳng qua chỉ là các vạch ngăn cách các ô ruộng lúa. Xe bò, xe lớn hoàn toàn không thể dùng được.
• Người Hoa thống trị thương mại, buôn bán ở miền Bắc. Họ được người Pháp tin cậy trong nhiều việc.
• An ninh ở các vùng xa kinh đô Huế, nhất là tận ngoài Bắc, là cực kỳ kém. Người dân vẫn sống trong các làng xã nhỏ, vây quanh bởi lũy tre. Trộm cướp, thổ phỉ đầy rẫy. Người miền Bắc khi ấy thậm chí chỉ trồng trọt sản xuất sao cho vừa đủ ăn, vì họ biết nếu làm dư thì kiểu gì cũng bị cướp. Những làng mạc bị cướp hết đồ ăn thì cả làng sẽ đi làm thổ phỉ, cướp của làng khác.
• Đông Y chiếm vai trò chủ đạo, hiệu quả thuốc Nam kém xa thuốc Bắc. Thầy lang An Nam rất sáng dạ, theo học bác sĩ Hocquard một thời gian là thông tuệ cả Tây Y và Đông Y, nhưng ngay lập tức sẽ trục lợi, kiếm tiền từ bệnh nhân (vốn dĩ họ phải chữa bệnh miễn phí) để mua đất mua nhà.
• Ở Bắc Kỳ, việc cưới hỏi rất đắt đỏ. thủ tục cực kỳ rườm rà; đàn ông thì được cưới bao nhiêu vợ tùy thích, miễn anh ta đủ khả năng chu cấp cho gia đình.
• Và rất nhiều tranh ký họa đặc sắc về thời kỳ này: Cách ăn mặc, nếp sống, cảnh làng quê, thành lũy, quân đội…

Chiến tranh tiền tệ (Song Hongbing)

Là dân trong ngành, nhưng nhiều lúc tui phải công nhận phần nhiều sách tài chính rất khô khan – công bằng mà nói, không thể đòi hỏi những giáo sư, chuyên gia trong lĩnh vực rất đặc thù về số má, tính toán và logic này phải có cả kỹ năng viết văn hấp dẫn như Sir Arthur Conan Doyle hay Jeffrey Archer được – họ viết dễ hiểu đã là may lắm rồi (đây là cảm giác của tui sau khi đọc vài khảo cứu chuyên môn của Didier Sornette [researcher joke]).

Thành thử, Chiến tranh tiền tệ của Song Hongbing đã đem lại làn gió mới trong lĩnh vực tài chính khô khan này. Cuốn sách xoay quanh câu chuyện về giới tài phiệt, ngân hàng – những người đứng trên cả chính phủ và luật pháp, những người nắm trong tay sức mạnh khuynh đảo cả thế giới, gây ra khủng hoảng, chiến tranh, ám sát chính trị, và cả những sự thịnh vượng cho cả một châu lục. Xuyên suốt cuốn sách là những giai thoại về gia tộc Rothschild, về cuộc họp khai sinh Cục dự trữ liên bang Mỹ (Fed) trên đảo Jekyll, về các thế lực lớn thao túng và giành quyền phát hành tiền tệ khỏi tay chính phủ và giao cho bản thân (thông qua các ngân hàng trung ương), và cái cách giới tài phiệt một tay tạo ra 2 cuộc thế chiến, vì chiến tranh là cơ hội ngàn vàng để giới ngân hàng và tài phiệt kiếm tiền thông qua buôn bán vũ khí và cho chính phủ vay. Từ đó, ta thấy được cách thế giới thực sự vận hành: “Money runs the world”.

Chiến tranh tiền tệ đem lại những câu chuyện hấp dẫn, khơi gợi trí tò mò của tui về những khía cạnh chưa bao giờ được đề cập tới trong chính sử về lĩnh vực tài chính-ngân hàng. Tất nhiên, tác phẩm này đã gây ra rất nhiều tranh cãi từ khi xuất hiện. Nhiều bên đã thẳng thắn phủ nhận những gì được đề cập tới trong cuốn sách, cho rằng đây là thuyết âm mưu câu khách rẻ tiền. Tuy nhiên, những nhân vật và sự kiện trong sách đề có thật và được chính sử công nhận, vì vậy sự tranh cãi lại càng làm những câu chuyện thêm phần ly kì, hấp dẫn. Nếu bạn thích chủ đề lịch sử-chính trị-tài chính, thì chắc chắn không thể bỏ qua Chiến tranh tiền tệ.

The little book of Common sense investing – Cuốn sách về cách đầu tư thông thường (John C. Bogle)

 

Đây là cuốn sách mà tui đã từng giới thiệu không chỉ một lần trong loạt blog chủ đề Tài chính cá nhân. Đây cũng là cuốn sách đã thay đổi tư duy đầu tư của tui khi nghĩ về mua chứng chỉ quỹ và đầu tư thụ động/ủy thác.

Để hiểu tường tận về cuốn sách này, bạn có thể đọc lại blog “ETF – mua đi đừng ngại” của tui nhé.

Súng, Vi trùng và Thép (Jared Diamond)

Có thể nói, ở thời kỳ Tiền-Harari (nghĩa là trước năm 2011, thời điểm kiệt tác Sapiens ra đời và gây cơn sốt toàn cầu đến tận ngày nay), thì bộ sách về sự tiến hóa của xã hội loài người do nhà khoa học Jared Diamond chấp bút, là những tác phẩm có giá trị cao nhất với đại chúng về chủ đề này.

Những tác phẩm nổi tiếng nhất của Diamond hiện được xuất bản tại Việt Nam:

1. Biến động (Upheaval, mới nhất, xuất bản lần đầu năm 2019)
2. Súng, Vi trùng và Thép (Guns, Germs and Steel)
3. Sụp đổ (Collapse)
4. Thế giới cho đến ngày hôm qua (The World until Yesterday) 

Bạn có bao giờ tự hỏi tại sao thế giới lại có sự chênh lệch về trình độ phát triển giữa các châu lục như ngày nay không?

Có lẽ nhiều bạn đã biết câu trả lời: Vì châu Âu đã phát triển nhanh hơn và đi xâm lược các nước khác, từ đó họ có dư thừa của cải để phát triển vượt bậc.

Vậy, nếu ta đi sâu hơn: Làm thế nào châu Âu lại phát triển nhanh hơn? Hoặc, tại sao những nền văn minh rực rỡ nhất của nhân loại chỉ phân bổ ở lục địa Á-Âu?

Tại sao người châu Âu phát triển nhanh hơn, rồi lại đi xâm lược và biến châu Phi, châu Mỹ, và Đông Nam Á làm thuộc địa mà không phải ngược lại? Tại sao ngày nay những ngôn ngữ phổ biến nhất là tiếng Anh, Pháp, Tây Ban Nha, Ả rập, Trung, Hindi – đều là những ngôn ngữ xuất xứ ở lục địa Á-Âu, chứ không phải tiếng Inca, Aztec, tiếng châu Phi?

Khi khoa học chưa phát triển, con người quy điều đó cho Chúa: Chúa ban cho người châu Âu sự văn minh, vì vậy họ có trách nhiệm khai sáng cho những tộc người mông muội khác.

Khi khoa học phát triển ở mức sơ khai, con người lại quy điều đó cho sự thượng đẳng của di truyền: Người châu Âu thể chất tốt hơn, não nhiều nếp nhăn nên thông minh hơn, nên phát triển vượt bậc hơn.

Mãi đến cuối thế kỷ XX, với những tiến bộ đáng kể trong khoa học, Jared Diamond đã đưa ra một cách kiến giải hoàn toàn khác so với các luận điểm trên: Rằng chẳng có chúa hay sự thượng đẳng do di truyền nào sất; người châu Âu được như ngày hôm nay vì từ đầu họ sinh ra ở châu Âu. Lục địa Á-Âu có những yếu tố quan trọng bổ trợ rất nhiều cho sự phát triển – thứ mà các châu lục khác hoàn toàn thua thiệt, từ khí hậu đến kinh-vĩ độ, đến địa hình, cây trồng, vật nuôi…tất cả các yếu tố tự nhiên này đã trực tiếp ảnh hưởng đến tốc độ phát triển của các nền văn minh.

Tất nhiên, ở đây chúng ta không phủ định sự nỗ lực của con người – không phải cứ sinh ra ở lục địa Á-Âu là sẽ thành công. Chỉ là, con người ở đâu cũng có phẩm chất giống nhau vào thuở hồng hoang, nên nếu so về điều kiện phát triển, đã có sự thiên vị rất lớn của mẹ thiên nhiên cho một số khu vực nhất định. Kết quả ra sao, ngày nay ta đang chứng kiến.

Fahrenheit 451

Có thể nói, năm 2022 là năm của văn học kinh điển, khi tui đã có cơ hội đọc những tác phẩm được xem là tuyệt tác vượt thời gian của văn đàn thế giới như Don Quixote, Animal Farm, Lord of Flies, bác sĩ Zhivago…trong số đó, ấn tượng sâu sắc nhất phải nói đến Fahrenheit 451.

Có những tác phẩm mà nếu bạn đọc cách đây 50 hay 100 năm trước, nó vẫn giữ nguyên tính thời sự – nghĩa là bạn không hề cảm thấy những câu chuyện, nhân vật, cách tư duy của các nhân vật là cũ kỹ so với thời đại của bạn. Với tui, không nhiều tác phẩm văn học làm được điều này.

Fahrenheit 451 đã ra đời từ những năm 50 của thế kỷ trước, kể câu chuyện về một thế giới giả tưởng – cái đang ngày ngày trở thành sự thật ở thế kỷ XXI này. Đây là thế giới nơi không còn lính cứu hỏa mà thay vào đó là lính phóng hỏa, có nhiệm vụ “diệt trừ” sự nguy hiểm của…sách, bằng cách tìm và đốt tất cả sách và nơi chứa đựng chúng trên đời.

Nhân vật chính Guy Montag là một lính phóng hỏa, sống trong một thế giới cực kỳ hiện đại nơi con người ngày càng cách biệt với nhau, chỉ sống trong một cái lồng khép kín của những mối quan hệ hời hợt, với phương tiện liên lạc cực kỳ hiện đại: màn hình vi tính. Nơi mà không ai sáng tạo, không ai có tư duy phản biện, nơi mà chính phủ toàn quyền kiểm soát cuộc sống, rằng bạn nên làm gì, xem gì – nơi mà người ta chỉ có nhận lệnh mà không cần suy nghĩ. Trong thế giới này, sách, hình tượng biểu trưng cho sự suy ngẫm, tư duy, và tâm hồn con người, bị xem là mối nguy hại số một, vì nó làm con người suy nghĩ – thứ mà kẻ thống trị không mong muốn.

Cuộc sống của Guy Montag cứ trôi qua đều đều như vậy cho đến khi anh gặp Clarisse, người đã cho Montag thấy một thế giới ngày xưa rất khác, khi con người được tự do sống, làm việc, và bộc lộ tâm can qua những trang sách. Dần dần, anh lính phóng hỏa bắt đầu nghi ngờ về cuộc sống yên bình giả tạo mình đang có, và vùng dậy…

Với tui, cuốn sách đã mang tính tiên tri rất cao. Ngày nay – năm 2022 – ta thấy thế giới gần như những gì đã xảy ra trong Fahrenheit 451: Con người và công nghệ ngày càng hiện đại, càng kết nối, nhưng lại càng cô đơn. Họ thu nạp những gì mạng xã hội – hay nói cách khác, giới cầm quyền và nhà quảng cáo – muốn họ thu nạp, rồi từ từ thay đổi tư duy, nhận thức, làm cho con người ngày càng phân cực. Ta có thật nhiều bạn trên Facebook, nhưng có một người để tâm sự, sống thật thì thật khó khăn. Ta bắt đầu sống fomo hơn, kiến thức thì thừa thãi nhưng nông cạn, tới một thời điểm chẳng ai thực sự biết mình biết rõ điều gì, hay tệ hơn, mình là ai. Tỷ lệ người chịu bỏ thời gian “đọc sách” – một cách ẩn dụ của việc tư duy, suy ngẫm sâu sắc, và bắt bộ não phải vận động tối đa để thu nạp kiến thức – thì ngày càng ít; người ta có xu hướng “học từ TikTok” ngày càng nhiều.

Gần đây, tui có thấy một quan điểm rất thú vị về TikTok như sau:

https://www.youtube.com/watch?v=qDVK3b-js3s

Tạm dịch: TikTok là một công ty Trung Quốc. Họ dùng thuật toán để gợi ý video cho người xem. Tuy nhiên, thuật toán được áp dụng để gợi ý những video mà người trẻ ở Trung Quốc tiếp xúc trên TikTok hoàn toàn khác với phần còn lại của thế giới.

Ở Trung Quốc, người trẻ được gợi ý xem những video về người Trung Quốc chăm chỉ, sáng tạo, giỏi giang, đạt được nhiều thành tựu, hăng say lao động, giàu có, nghĩa tình…

Ở phần còn lại của thế giới, người trẻ được xem video hở ngực hở mông, nhảy nhót, video hài hước, video mèo, video chơi khăm kiểu tạt sơn lên đầu bố mẹ…

Nếu giới trẻ tiếp xúc với TikTok trong thời gian dài, chuyện gì sẽ xảy ra?

Với người trẻ Trung Quốc, họ được bồi dưỡng tinh thần yêu nước, tinh thần ham làm ham học, khát khao làm giàu cho bản thân và gia đình.

Với người trẻ những nơi khác, họ được “bồi dưỡng” rằng: Phải làm những trò lố lăng, ngu dốt thì mới được chú ý, mới kiếm được tiền. Càng rẻ tiền, kệch cỡm, càng gây hại thì sẽ càng phát triển.

Nếu bạn muốn làm thui chột một dân tộc, hãy đầu độc thế hệ trẻ của dân tộc đó bằng tư duy thụt lùi. Đó là cách Trung Quốc đang “triệt hạ” phần còn lại của thế giới.

Với tui, những việc TikTok đang làm với phần còn lại của thế giới khá giống với chính phủ trong Fahrenheit 451: Để tránh những rủi ro, cạnh tranh không cần thiết, tốt nhất nên triệt tiêu khả năng tư duy của kẻ khác. Đây là chủ đề rất hấp dẫn nhưng lại ít ai đề cập tới. Vì vậy, Fahrenheit 451 có giá trị hiện thực và cảnh báo rất cao: Đừng bao giờ ngừng tư duy và phó mặc số phận của bạn cho người khác, kể cả họ có thông minh bao nhiêu đi nữa.

Bố Già (Mario Puzo)

Với tác phẩm này thì có lẽ tui không cần phải viết quá nhiều về nó nữa. Tui cũng phải tự hỏi: Tại sao tới bây giờ tui mới đọc Bố Già? :))

Đây là tác phẩm mà cả bản gốc và bản điện ảnh đều vô cùng xuất sắc (tui đã coi 2 phần phim Bố già không biết bao nhiêu lần trước khi đọc tác phẩm gốc). Những câu chuyện về gia đình Corleone và giới mafia Ý ở Mỹ được tái hiện gần như hoàn hảo trong loạt phim của đạo diễn Francis Coppola rồi, nên việc đọc sách chẳng qua là để nếm trải lại một cách chậm rãi, chi tiết từng nét mặt, biểu cảm, suy nghĩ, và mưu mô của những tay trùm tội phạm một thời tung hoành trên màn ảnh rộng thôi.

Đây là tác phẩm đầu tiên của Mario Puzo mà tui đọc, và chắc chắn sẽ không phải tác phẩm cuối cùng.

Thiên thần và Ác quỷ (Dan Brown)

Cách đây tròn 5 năm, tui sang Nhật làm dự án bảo tồn rừng. Những ngày tháng 3 rét run trong ngôi nhà gỗ trên núi ở Kansai, tui gối đầu giường cuốn Thiên thần và ác quỷ bản tiếng Anh. Nhưng việc đọc sách lúc ấy chẳng tới đâu vì một lý do đơn giản: Tui thực hiện dự án này cùng những người bạn tuyệt vời. Lúc nào cũng có chuyện để nói, có trò để làm. Lịch trình luôn kín mít từ bình minh đến tối khuya, thành ra chẳng đào đâu ra thời gian để đọc sách, mà nếu còn thì hai mắt cũng đã ríu lại, chẳng còn sức đâu mà đọc.

5 năm sau, tui mới có sự thư thái cần thiết ở Estonia để luyện cuốn best-seller một thời của Dan Brown. Phải nói rằng ông này kể chuyện cuốn cực kỳ, đọc một mạch vài ngày mà hết cuốn sách hơn 700 trang. Cuốn sách mở ra câu chuyện phiêu lưu thời hiện đại của nhà Ký tượng học Robert Langdon ở Đại học Harvard, người có chuyên môn đặc biệt trong mảng lịch sử-tôn giáo-ký tượng, vì tài năng của mình mà bất đắc dĩ phải trở thành anh hùng giải cứu nhân loại khỏi một âm mưu khủng khiếp mang đậm màu sắc tôn giáo.

Cái hay của dòng truyện này là ở kiến thức: Sự kết hợp, diễn giải, và chắp nối các sự kiện trong sách giúp người đọc biết thêm rất nhiều kiến thức về lịch sử, địa lý, văn hóa. Trong cuốn Thiên thần và Ác quỷ, tác giả đưa chúng ta tới thành Vatican, chạy ngược xuôi khắp nơi trên Đất Thánh, giúp bạn đọc mường tượng một cách chi tiết về cảnh vật, không gian, từng ga tàu, quảng trường, nhà nguyện cổ. Những kiến thức về hội Illuminati, Tòa thánh, và các chiến sĩ Thập tự chinh (nếu chỉ tính kiến thức nền tảng) sẽ là bài học vỡ lòng tuyệt vời cho người ngoại đạo.

Tất nhiên, cái gì nhiều quá cũng nhàm. Tuy được xem là “vua ghi bàn” – nghĩa là số sách tui đọc của Dan Brown năm nay nhiều hơn của bất kỳ tác giả nào khác – sự hứng thú, đáng buồn thay, lại là tỷ lệ nghịch với số lượng. Câu chuyện của Robert Langdon (tính đến hiện tại) có 5 phần cả thảy:

• Thiên thần và Ác quỷ (Vatican, Illuminati)
• Mật mã Da Vinci (Người Vitruvius, Chén thánh, hiệp sĩ dòng đền)
• Biểu tượng thất truyền (Hội Mason, founding fathers)
• Hỏa ngục (Dante và Botticelli)
• Nguồn cội

Có thể nói, tất cả các cuốn sách này đều theo cùng một mô-tuýp: Robert đang yên đang lành thì bị mời/dụ dỗ/bắt cóc tới một nơi hoành tráng, để bảo vệ một điều thiêng liêng khỏi thế lực hắc ám. Bên cạnh anh luôn là một nhà khoa học/sử học nam thông thái, người mà sau đó thường là trùm cuối. Trong mỗi cuốn sách, Langdon luôn có sự phò trợ của một nhà khoa học nữ (người mà sau đó luôn phải lòng với anh). Kẻ xấu luôn mượn tay một tên sát nhân máu lạnh, hình hài to lớn gớm ghiếc, với tuổi thơ bất hạnh. Robert lần nào cũng kết thúc vẻ vang dù sống dở chết dở, bị cả chính phủ truy bắt, và lần nào cũng giải đáp được bí ẩn. Nói chung cái gì lặp đi lặp lại hoài thì hết thiêng, trở nên nhàm chán (giống phim kinh dị của James Wang vậy). Cuốn sách nào cũng chứa lượng kiến thức khổng lồ, lúc đầu thì gây ấn tượng mạnh, nhưng về sau trở nên thừa mứa, và phần lớn các thuyết âm mưu được xây dựng trong sách đều không có thật (cái này làm tui khá tiếc nuối vì nhìn chung các thuyết âm mưu này rất logic).

Tóm lại, với tui, tác phẩm Thiên thần và Ác quỷ là cuốn đầu tiên và hay nhất trong loạt sách về Robert Langdon của Dan Brown. Còn để “giữ lửa”, bạn đọc nên đọc cách ra, mỗi năm một cuốn trong loạt sách này nhé.

Biên niên ký chim vặn dây cót (Haruki Murakami)

Mỗi năm tui đặt chỉ tiêu đọc một cuốn của Murakami.

Năm 2020 là Kafka bên bờ biển.

Năm 2021 là 1Q84.

Năm 2022 là Sputnik yêu thương và Biên niên ký chim vặn dây cót (vì Sputnik khá ngắn).

 

Một lần nữa, tui cảm thấy ngôn từ của mình thật hữu hạn để bàn về cuốn sách to lớn này. Thiết nghĩ, đây cũng là cảm giác chung của rất nhiều fan Murakami. Đọc văn Murakami không phải để nắm bắt toàn vẹn mọi thứ được đề cập đến. Đọc văn Murakami, đơn giản là để thả hồn vào dòng xoáy bất tận của thời gian, không gian, như một hạt cát chẳng có cơ hội nào bắt con sóng phải quay đầu.

Những câu chuyện đan xen liên tục của Toru Okada, người vợ biến mất Kumiko, gia đình vợ tiêu biểu là ông anh nổi tiếng Noboru Wataya, cặp chị em Malta-Creta, cô bé May Kasahara, cặp mẹ con Akasaka-Quế Nhục đậu khấu, cùng những nhân vật lịch sử…tất cả đã xoắn bện vào nhau trong những mối quan hệ bất thường, mơ-thực, xuyên không, với điểm chung là Mãn châu Quốc thời kỳ lâm chung và cuộc chiến Nomonhan. Ly kỳ, hư vô, hấp dẫn, mơ màng, trầm lắng…tất cả các cung bậc cảm xúc đều sẽ được chạm tới một cách cực kỳ tinh tế và khó nắm bắt, cùng lượng biểu tượng dày đặc được ẩn chứa trong tác phẩm đồ sộ này. Hãy nhớ rằng: Khi nghe tiếng chim vặn dây cót kêu, biến cố sẽ xảy đến.

Kết: Dự định năm 2023

Tới thời điểm này, có thể tự tin khẳng định rằng nội hàm đọc sách của tui sau 3 năm rèn giũa nghiêm túc để có thể chạm đến những tri thức chuyên môn phức tạp hơn. Sắp tới, tui dự định sẽ dành vài tháng đầu năm 2023 để nghiền ngẫm một chuyên đề mà mình cực kỳ say mê: Định giá doanh nghiệp, với thử thách cực đại mang tên Investment Valuation, viết bởi bậc thầy về định giá – Giáo sư Aswath Damodaran.

Xin cảm ơn người bạn đồng hành, người yêu Ánh Ánh đã tặng tui cuốn giáo trình này nhân dịp Giáng sinh 2023

Thành thử, lượng sách tui sẽ đọc năm 2023 chắc chắn sẽ có suy giảm từ đỉnh 60 cuốn năm 2022. Nhưng quan trọng nhất là kiến thức chuyên sâu, và tui đã sẵn sàng chạm tới những mốc cao hơn trong hành trình đi cùng con chữ của mình.

Khanh Tr.