Chuyện đọc sách năm 2024

Năm 2024, tổng kết kế hoạch 5 năm lần thứ nhất.

Vậy là đã tròn 5 năm kể từ một ngày đông nắng đẹp năm 2020 ở Lappeenranta, Phần Lan, khi tui hạ quyết tâm rằng việc đọc sách sẽ trở thành một thói quen đều như việc đánh răng, ăn uống, tắm rửa – một thói quen sẽ quyết định số phận của mình. Cho tới nay, tui đã luôn giữ sự nghiêm túc và kiên trì với hành trình tuyệt vời đó.

Việc xây dựng thói quen đọc sách, với tui, thật ra chẳng khó chút nào – vì cơ bản, giống như những game thủ có thể chơi game một cách tự nhiên không gượng ép suốt nhiều giờ đồng hồ, hay người thích TV show có thể cày những series dài tập ngày này qua tháng nọ – đó là điều mình thích làm, đầy niềm vui và hứng khởi, và không có áp lực phải chứng tỏ với ai, hay phải chạy deadline cho ai cả.

Về tầm quan trọng của việc đọc sách, tui sẽ không nói lại nữa. Cùng đi thẳng vào những highlight của năm nay nhé.

Số liệu

Trong 2 năm qua, số lượng đầu sách đã giảm hơn một nửa so với giai đoạn 2021-2022:

Đây là kết quả tất yếu, khi vào những năm trước, tui vẫn còn là sinh viên, và những đầu sách đã đọc, nhìn chung có nội hàm kiến thức và bề dày tương đối ở mức độ sơ khai. Hiện nay tui đi sâu hơn vào những cuốn sách phức tạp hơn, chuyên sâu hơn, hoặc đòi hỏi trải nghiệm và cảm xúc cá nhân ở một mức độ trưởng thành hơn để có thể chiêm nghiệm một cách trọn vẹn.

Chưa kể, công việc chính, các dự án phụ và việc học chuyên môn đã ngốn kha khá thời gian trong ngày. Hiện tại, việc có thể dành ra hơn một tiếng đồng hồ/ngày cho việc đọc đã dần trở nên xa xỉ, chỉ có thể xảy ra vào những dịp nghỉ lễ (thực ra nghỉ lễ cũng là lúc tui tổng hợp lại công việc, gặp gỡ bạn bè đối tác hoặc xem phim cùng vợ nên tính ra cũng không thực sự nhiều nhặn hơn bao nhiêu).

Sự kiện

Sau 2 lần tham dự sự kiện Hội sách thường niên của Bizi Vietnam – tổ chức có sứ mệnh gìn giữ và lan tỏa văn hóa Việt Nam ở Phần Lan – với tư cách khán thính giả, năm nay tui được vinh dự chia sẻ những câu chuyện và trải nghiệm của mình với sách:

Bình chọn cá nhân

Danh sách Goodreads năm nay của tui sẽ thiếu một vài tựa sách (do chỉ mới xuất bản trong năm nay ở Việt Nam). Tựu trung lại:

Top 5 cuốn hay nhất 2024 (không xếp hạng theo độ hay):

1. After dark (Haruku Murakami)
2. Atomic Habits (James Clear)
3. Atlas of Finance (Dariusz Wojcik et al)
4. Đường hòa nhập của một người Việt (Nguyễn Đình Lộc)
5. Going infinite (Michael Lewis)

Cuốn sách “lớn tuổi” nhất đã đọc năm nay: Tố Nữ Kinh (khuyết danh, phỏng đoán những năm 1000)

Cuốn sách ngắn nhất: After Dark (191 trang)

Cuốn sách dài nhất: Giáo trình CFA Level I 2024 (n trang)

Vua ghi bàn: Nguyên Phong (John Vu), 3 cuốn.

Một số tác phẩm nổi bật

Thói quen nguyên tử – Atomic Habits (James Clear)

Được giới thiệu bởi bạn speaker trong hội sách năm nay – Hardi Bui, tui phải công nhận rằng đây là một trong những cuốn self-help bổ ích nhất tui từng đọc trong vài năm trở lại đây.

 

Bản chất quyết định tính cách, tính cách quyết định thói quen, và thói quen quyết định số phận.

Cuốn sách đã chỉ ra tại sao rất nhiều người trong số chúng ta không thể xây dựng và kiên trì với những thói quen mà ta biết là tốt và sẽ đem lại giá trị tuyệt vời cho chính mình (đọc sách, tập thể dục, nghiên cứu chuyên môn…) nhưng lại bất lực trong việc kiềm tỏa những thói quen xấu, tốn thời gian (lướt mạng xã hội, hút thuốc, ăn uống không lành mạnh). Câu trả lời, theo tui là rất bao quát và thuyết phục, đó là: Sự thay đổi không thể đến từ bên ngoài (tôi sẽ ráng bỏ thuốc, sẽ cố gắng giảm cân), mà phải đến từ bản chất bên trong (tôi LÀ một người khỏe mạnh, giá trị cốt lõi của tôi LÀ sức khỏe). Khi nhận thức và bản chất ta thay đổi, sự thay đổi mới có thể trở nên toàn diện và lâu dài.

Không chỉ có khía cạnh tinh thần, Atomic Habits còn hướng dẫn chi tiết cách ta tạo ra một môi trường tối ưu để mỗi cá nhân có thể xây dựng những thói quen tốt và hiệu quả. Với những ai đang chật vật trong việc thiết lập thói quen, giữ kỷ luật, bị cuốn vào guồng quay cuộc sống, mất đi sự tập trung và thời gian quý giá cho những việc vô bổ, thì đây sẽ là cuốn cẩm nang tuyệt vời để thiết lập lại trật tự trong cuộc sống của bạn. Cuốn sách ngắn, súc tích, và hiệu quả vô cùng.

Đường hòa nhập của một người Việt (Nguyễn Đình Lộc)

Anh Lộc là diễn giả trong event sách của Bizi năm 2023. Nhờ anh, tui biết thêm về văn học Nguyễn Huy Thiệp – một tác gia nổi bật trong văn đàn Việt.

Năm nay, anh Lộc cho ra lò tác phẩm đầu tay của anh, kể về những trải nghiệm của anh sau 10 năm sống và làm việc ở Phần Lan. Tui tìm được sự đồng cảm rất lớn trong những câu chuyện của anh, với những mùa đông cô đơn, một thị trường việc làm khó khăn và khép kín, nhưng đổi lại là những con người nhân hậu, đàng hoàng, một xã hội thượng tôn pháp luật và văn minh nơi Bắc Âu. Trong khó khăn, ta cứ giữ bình tĩnh, chuyên tâm rèn luyện, rồi một ngày cơ hội sẽ đến, và ta sẵn sàng nắm lấy nó.

Những trải nghiệm và đúc kết của anh Lộc sẽ đem lại nhiều bài học quý giá cho người trẻ Việt khi đến Phần Lan học và làm việc, chắc chắn như vậy. Và chính cuốn sách này cũng là cái duyên để anh em gặp gỡ, hiểu thêm và quý mến nhau hơn 😀

Gặp gỡ và được tác giả ký tặng sách, tháng 12/2024

Về đêm – After Dark (Haruki Murakami)

Tui nhận ra rằng năm 2023 tui đã không đọc một cuốn nào của thi hào Nhật Bản Murakami, dù đã mua cuốn After Dark từ hiệu sách Shakespeare ở Paris.

Với After Dark, bối cảnh cuốn sách chỉ diễn ra trong một đêm duy nhất, từ gần khuya đến rạng sáng.

Một cô gái ngồi đọc sách trong quán cafe đêm.

Một chàng trai đam mê nhạc Jazz.

Một cô gái lực điền với một doanh nghiệp chỉ hoạt động trong đêm.

Một cô gái Trung Quốc.

Một cô gái khác ngủ trước TV.

Một gã đàn ông với một cái bao đen.

Họ là ai, có liên hệ gì với nhau? Những chuyện gì có thể xảy ra trong 8 tiếng đồng hồ ngắn ngủi?

Hãy thưởng thức tác phẩm này vào một đêm dài mất ngủ, bạn sẽ tìm được người đồng hành tuyệt vời nhất đấy.

Going Infinite (Michael Lewis)

Michael Lewis luôn là cây bút phóng sự hàng đầu trong mảng Tài chính. Những biến cố, scandal, khủng hoảng lớn trong ngành vốn được xem là khô khan và đầy số liệu, thế nhưng dưới ngòi bút của Michael, trở nên ly kỳ, hấp dẫn chẳng khác nào một vụ điều tra trinh thám thứ thiệt.

Trong cuốn sách mới nhất của Michael, xuất bản cuối năm 2023, ta được theo chân Sam Bankman-Fried, một trong những biểu tượng của thế giới tiền số (cryptocurrency) với sàn giao dịch FTX, trước khi tất cả sụp đổ vào năm 2022:

 

Bằng cách nào mà một gã trai trẻ, trông nhếch nhác với áo thun và quần short bụi bặm, mái tóc xù rối tung, có thể “chui từ đất nẻ lên” và trở thành một trong những tỷ phú tự thân trẻ nhất thế giới, với lời tuyên bố sẽ “giải cứu thế giới tiền số”? Bằng cách nào mà những nhà đầu tư, với hàng triệu USD tài sản, mất hết sau một đêm, khi gửi tiền trên sàn FTX – một trong hai sàn giao dịch tiền số lớn nhất thế giới?

Michael sẽ mở “túi mù”, giúp người đọc nhìn thấy Sam, từ một cậu bé cực kỳ thông minh, lập dị, chống đối xã hội và vô cảm, trở thành gã khổng lồ trong ngành tiền số, để rồi sa cơ. Một case study rất thú vị mà ai muốn bước chân vào thế giới tiền số đều nên biết qua.

Tìm mình trong thế giới hậu tuổi thơ (Đặng Hoàng Giang)

 

Có thể nói, tui ghiền sách của bác Giang. Đặc biệt, sau vụ giám đốc Nhã Nam quấy rối tình dục nhân viên bị phanh phui, bác Giang là tác giả đầu tiên công khai dừng hợp tác với Nhã Nam, chuyển sang in sách với Omega+, bất chấp việc Nhã Nam là một trong những nhà xuất bản sách hàng đầu Việt Nam, và sách của bác Giang luôn là best-seller trong nhiều năm cộng tác. Sự không khoan nhượng của bác Giang, xuất phát từ tinh thần khẳng khái, nhân văn, đồng cảm với những đối tượng thế cô trong xã hội, nhận được sự tôn trọng tuyệt đối của tui và cộng đồng.

Phải nói, càng đọc sách của bác Giang, tui càng thấy nhiều phần trong cách giáo dục truyền thống của Việt Nam là vô cùng hủ lậu, kém hiểu biết:

• 0% nhận thức về sức khỏe tinh thần
• Cha mẹ thì trọng nam khinh nữ, thiên vị đứa thương đứa ghét, so sánh, chì chiết, gây ra những tổn thương không thể lành trong tâm hồn con cái.
• Xã hội thì mặt bằng giáo dục nhân cách kém, ra đường nhiều kẻ băng hoại, lệch lạc, bè phái, ức hiếp và hãm hại người khác.

Nhưng nhìn chung, tất cả cũng là những di chứng từ nhiều đời trước. Không có người xấu nào là có quá khứ bình yên và hạnh phúc. Họ cũng chỉ là những kẻ tổn thương đi gây tổn thương cho những người khác, đặc biệt là người họ thương yêu.

Vì vậy, đọc sách của bác Giang là cách để chính mình cảnh tỉnh, nhận ra những việc sai trái mình đang làm, và có sự thay đổi: Cảm thông cho chính mình, cho những người làm mình tổn thương, và tìm cách bảo vệ thế hệ sau khỏi những cơn ác mộng của quá khứ.

Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian – On Earth We’re Briefly Gorgeous (Ocean Vương)

 

Vùi đầu trong chuyên môn và sách non-fiction đã lâu, tui nhận ra mình cần sự cân bằng – con người cũng có trái tim, có sự hoang dại, bản năng, những cảm xúc không thể nói bằng lời. Và tác giả Ocean Vương đã cho tui một trải nghiệm hoàn hảo về mặt cảm xúc.

Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian xoay quanh những lá thư của Chó nhỏ – một thanh niên trẻ người gốc Việt gửi cho người mẹ mù chữ của mình. Cuộc sống của họ ở Mỹ không dễ dàng – là thuyền nhân, đã từng sống qua những thời khắc địa ngục trong chiến tranh Việt Nam, cuốn sách kể về hành trình để hai mẹ con sống sót, chịu đựng những giày vò về tinh thần mà không thể nói nên lời, cũng như cuộc sống mưu sinh ở xứ người. Một cuộc hành trình rực rỡ và đắng cay, làm tui liên tưởng đến The Refugees của tác giả gốc Việt Viet Thanh Nguyen.

Cây cam ngọt của tôi

Sau một thời gian rất dài thấy quảng cáo và hàng tấn review về cuốn này trên Facebook, bây giờ tui mới đọc. Và quả thật đây là một tuyệt tác.

 

Cho đến thời điểm hiện tại, tui chỉ mới đọc sách của 2 tác giả Brazil, Paulo Coelho (Veronika decides to die, Alchemist, 11 Minutes) và Jose Mauro de Vasconcelos, với Cây cam ngọt của tôi. Điểm chung của họ là những tác phẩm vô cùng xuất sắc, không hề tạo ra cảm giác xa lạ về văn hóa, và mang tính suy ngẫm rất cao.

Cây cam ngọt như một dòng suối trong vắt, đưa người đọc về với tuổi thơ qua đôi mắt của Zezé, một cậu bé dù nghịch ngợm đủ trò nhưng có trái tim nhân hậu. Cậu bé yêu cuộc sống, yêu những điều nhỏ nhặt nhất, có trí tưởng tượng phong phú và sự tự trọng rất cao – làm tui nhớ tới “Những tấm lòng cao cả” của Edmondo de Amicis. Tuy nhiên, cuộc sống vẫn rất nghiệt ngã, và những chuyện xảy ra trong cuốn sách có thể khiến bạn phải rơi nước mắt, hỏi rằng: “Sao cuộc đời lại tàn nhẫn như vậy với những đứa trẻ?”.

Muôn kiếp nhân sinh (Nguyên Phong)

Và cuối cùng, bộ sách có thể nói là có tầm ảnh hưởng lớn nhất với nhận thức của tui trong năm nay:

 

Tui sẽ không review bộ sách này, vì nội hàm của tui chưa đủ lớn để có thể nghiền ngẫm, trải nghiệm hết một cách trọn vẹn. Nhưng để đọc được bộ sách này là nhân duyên, là hạt mầm cho một sự chuyển biến rất quan trọng trong cách tui nhìn nhận về mục đích sống, sứ mệnh của mình. Nếu bạn đã đọc và hiểu tinh thần của Muôn kiếp nhân sinh, bạn sẽ biết tui đang nói về điều gì.

Kế hoạch năm 2025

Ngay từ cuối năm 2024, list đọc của tui năm sau đã trong trạng thái “fully booked” 😀

Những chủ đề mà tui dự định nghiên cứu bao gồm:

• Kinh tế học nâng cao: giáo trình Tinh hoa Kinh tế học của Paul Krugman & Robin Wells (hai cây đa cây đề của kinh tế vĩ mô thế giới).
• Tâm lý và xã hội: Vẻ đẹp của cảnh sắc tầm thường (Đặng Hoàng Giang)
• Thể thao kiêm tiểu thuyết: Tôi nghĩ gì khi chạy bộ (Murakami)
• Trí tuệ nhân tạo và tác động của nó lên xã hội loài người: Nexus của Yuval Harari (cuốn thứ tư trong bộ sách nổi tiếng của ông), và The Coming Wave của Mustafa Suleyman.
• Văn học Trung quốc kinh điển: Nếu đọc xong, năm sau tui sẽ review tui đã đọc gì 😉
• Triết học về nhân sinh quan cuộc đời
• Lịch sử kiến tạo Nhật Bản: bộ sách của Fukuzawa Yukichi.

Bạn đọc có thể gợi ý thêm cho tui nhé 😉   

Tui và sách, 2020 – 2024

Tạm kết,

Khanh Tr.