Tui học được gì từ những bộ phim hay năm 2024?

Phải nói rằng, tui không phải một con người nghệ thuật. Khá ngược lại là đằng khác. Tuy nhiên, tui thích học, và một số hình thái nghệ thuật (như văn học, điện ảnh…) giúp tui gợi mở được khá nhiều điều giá trị. Vì vậy, bên cạnh là mọt sách, tui còn là một con mọt phim.

Tuy nhiên, không phải bạ phim gì cũng xem; tui và vợ có tiêu chuẩn khá khắt khe với những bộ phim điện ảnh mình sẽ coi. Thường thì tiêu chí lựa phim của tụi tui sẽ gồm:

  • Phim có IMDB cao, ưu tiên trên 7.
  • Phim thắng các giải thưởng lớn. Ưu tiên Oscar.
  • Những tác phẩm được xếp vào hàng kinh điển mọi thời đại.
  • Những tác phẩm xuất sắc nhất của từng thể loại, từng đạo diễn, từng quốc gia.

Vì vậy, tụi tui phần lớn tránh được việc mất thời gian vào những trải nghiệm điện ảnh tầm trung. Những phim kiểu giật gân, kỹ xảo hoành tráng nhưng nội dung thì rỗng tuếch, hay jumpscare tràn lan và rời rạc…sẽ bị gạt bỏ không thương tiếc. Thời gian xem phim lắm lúc chỉ được một buổi tối trong tuần, vị chi một năm được tầm 52 phim. Vì vậy, lựa xem gì bồi bổ cho tâm hồn rất quan trọng.

Tui sẽ không đi sâu vào review phim, vì tui dốt đặc cán mai nếu nói tới nghệ thuật quay phim, hay những thứ chuyên môn của điện ảnh. Tui sẽ chỉ rút ra những bài học cho chính mình mà mình rất tâm đắc, sau khi xem những tác phẩm hay.

*Nếu bạn không thích spoiler, hãy xem những tác phẩm này trước rồi hẵng quay lại đọc nhé.

Amadeus
American Beauty
Anatomy of a fall
Bá Vương Biệt Cơ
Children of Heaven
Citizen Kane
Dead Poets Society
Exhuma
Eyes Wide shut
Gia tài của ngoại
Harakiri
Hero – Trương Nghệ Mưu
Lagaan
Lồng đèn đỏ treo cao
Machinist
Memories of Murder
Mother

One Flew Over the Cuckoo’s Nest
Oppenheimer
Perfume
Poor Things
Shoplifters
The Grand Budapest Hotel
The Substance
The Wickerman
Truman show

Amadeus

1n5VUlCqgmVax1adxGZm8oCFaKc

  • Sự ganh tỵ là tốt nếu nó tạo nên áp lực lành mạnh để thúc đẩy bản thân mình cố gắng hoàn thiện mình hơn, trở nên tiến bộ hơn. Nhưng một khi tiến tới sự đố kỵ độc hại, tìm cách chơi xấu, hạ bệ người khác, thì bất luận bạn nghĩ gì về họ, bạn cũng là người sai. Chiến thắng của bạn, có vẻ vang và xứng đáng không, và bạn có thực sự giỏi không, sẽ là câu hỏi dằn vặt bạn suốt phần đời còn lại.
  • Nhân vô thập toàn. Dù có là thiên tài nghìn năm có một, quy luật của cuộc sống vẫn không thay đổi. Bạn có thể bùng sáng, trở nên vĩ đại và được sử sách lưu danh. Nhưng nếu bạn không quản lý cuộc sống của mình tốt, thì tiền muôn bạc vạn rồi cũng mất hết, thậm chí tính mạng cũng khó bảo toàn.
  • Phải học cách nhìn người, chọn bạn tốt, người chân thành mà chơi. Mà để làm được vậy, bản thân bạn phải là người tử tế, tinh tế, và chân thành. Sự xuất sắc kèm kiêu ngạo, sẵn sàng nhục mạ người khác không phải là hành động khôn ngoan.

Vẻ đẹp Mỹ (American Beauty)

Oscar 2000 Best picture là cuộc đua song mã của hai tác phẩm xuất sắc bậc nhất mọi thời đại: Dặm xanh (Green Mile) và American Beauty:

  • Sự phù phiếm của chủ nghĩa tiêu thụ và sự ám ảnh tới mức cực đoan về cái mã bên ngoài, cũng như về những đánh giá của người khác; bài học rút ra: Nếu một việc không thực sự làm mình hạnh phúc và mình cũng chẳng cần, thì tốt nhất là đừng làm.
  • Học cách đừng chấp niệm và buông bỏ: Không phải lúc nào ta thèm khát cái gì cũng sẽ có được; có khi, cái giá ta phải trả để lấy cho bằng được sẽ rất đắt, làm ta hối hận suốt phần đời còn lại.
  • Vẻ đẹp thật sự có thể đến từ những điều nhỏ nhặt nhất trong cuộc sống.

Phân tích cú ngã (Anatomy of a fall)

Sự kết hợp hoàn hảo giữa Anatomy of a murder (1959) và A Marriage story (2019):

  • Tìm ra hung thủ chưa bao giờ là mục đích chính của bộ phim; cái mà nó hé lộ là tấn bi kịch đằng sau bức tranh hạnh phúc của một gia đình.
  • Khi người lớn bị cuốn vào những tranh đấu của người lớn, kẻ chịu nhiều tổn thương nhất chính là trẻ em.
  • Sau cùng, đôi khi ta không cần trắng đen. Thế cục được xem là chiến thắng khi ta làm được điều mang lại giá trị cao nhất.
  • Diễn xuất của hai vợ chồng trong phim trần trụi, dữ dội và đỉnh cao – cái sẽ làm tui “thấm” nhất trong những bộ phim hay, chính là những cảnh nói chuyện, tương tác bằng tất cả giác quan của nhân vật – thứ sẽ tạo nên những trường đoạn để đời.

Bá Vương Biệt Cơ (Farewell my Concubine)

Tính tới thời điểm hiện tại, đây chắc chắn là phim châu Á hay nhất mà tui từng xem. Đây cũng là một trong những phim châu Á xuất sắc nhất mọi thời đại.

  • Bộ phim đan xen, gỡ nút thắt và xử lý một cách hoàn hảo những vấn đề phức tạp, từ số phận con người, tình yêu và sự phản bội, giới tính, văn hóa truyền thống, lòng yêu nước trước những biến động lớn của lịch sử.
  • Đây cũng là phim mà diễn xuất của Củng Lợi đạt tới đỉnh cao, hơn tất cả những bộ phim do Trương Nghệ Mưu đạo diễn. Vai diễn Cúc Tiên toát lên khí chất của người phụ nữ không cam tâm bị xã hội định đoạt, sống chân thành, ý nhị và tinh tế, và rồi bị dẫm đạp đến tận cùng trong bối cảnh nhiễu nhương của xã hội đương thời.
  • Còn nhiều lắm, bạn phải xem mới thấm hết được. 

Những đứa trẻ thiên đường (Children of Heaven)

Nếu bạn chưa biết, thì ở Trung Đông cũng có một cường quốc điện ảnh thế giới với 3 giải Oscar, chính là Iran. Và đây là một trong những tác phẩm xuất sắc nhất của nước này:

  • Bộ phim như một hộp kem, một cây kẹo bông gòn ngọt ngào, đưa bạn về lại tuổi thơ, nơi những đứa trẻ sống cảnh bần hàn nhưng tâm thiện, hiền lành, yêu thương nhau.
  • Sự nhường nhịn, hy sinh, phấn đấu để lo lắng cho gia đình được truyền tải một cách nhẹ nhàng nhưng đầy cảm xúc.
  • Đây là một bộ phim giúp bạn nhìn ngắm đất nước và con người Iran, cũng như sự thiện lành trong trái tim mỗi người. Rất phù hợp để xem cùng gia đình.

Công dân Kane (Citizen Kane)

Ra đời từ những năm 1942, bộ phim đã có 80 năm chinh phục khán giả đại chúng. Mở đầu bằng một câu hỏi, sau khi xem xong phim, ta lại có thêm nhiều câu hỏi cho chính mình, và liệu cách mình đang sống có thực sự ý nghĩa?

Câu hỏi: “Rosebud là gì?”.

Hội cố thi nhân (Dead Poets Society)

“Carpe Diem”.

  • Sức mạnh của tư tưởng. Một khi đã gieo và bám rễ trong tâm trí, tư tưởng là thứ khó bị tiêu diệt nhất.
  • Hãy sống trọn vẹn từng phút giây. Thế giới này là của chúng ta, và mỗi người chỉ sống một lần.
  • Con người hạnh phúc là con người được sống tự do thật sự.
  • Giáo dục thật sự phải là nơi khai phóng, không phải nơi gò bó con người vào những khuôn thước cũ kỹ.

Quật mộ trùng ma (Exhuma)

  • Phim giới thiệu về phong tục tín ngưỡng và tâm linh của Hàn Quốc một cách tương đối bài bản: Tín ngưỡng truyền thống, Đạo giáo phong thủy, Phật giáo, và Thiên chúa.
  • Phim tạo ra bầu không khí căng thẳng, ly kỳ, cuốn người xem đi từ thấp thỏm sang ghê sợ, hồi hộp sang tò mò không ngớt.
  • Phim cũng là một pha “đá xéo” sự tàn bạo của đế quốc Nhật trong quá khứ, đồng thời tôn vinh chính nghĩa và tinh thần yêu nước Đại Hàn.

Mắt nhắm hờ (Eyes wide shut)

Một bộ phim rất “hư” và “gợi đòn” của Stanley Kubrick:

  • Như nhà thơ Thuận Hữu đã từng viết: “ai cũng có phút giây ngoài chồng ngoài vợ”, đôi khi ngoại tình trong tư tưởng đến như một ngọn lửa âm ỉ, được nuôi dưỡng bằng sự tò mò, những căng thẳng trong cuộc sống, và từ những cám dỗ đầy rẫy xung quanh.
  • Cái thú vị là, ta có biết giới hạn của những suy nghĩ không, hay sẽ dần bước qua lằn ranh đỏ của sự thủy chung và đạo đức để làm bậy?
  • Bộ phim này sẽ cho ta thấy cái ngấp nghé giữa đúng và sai mong manh và nguy hiểm (theo nghĩa đen) đến dường nào.
  • Đạo diễn của phim đã cho cặp vợ chồng ngoài đời thật vào thời điểm đó (Tom Cruise và Nicole Kidman) lột tả câu chuyện này để giữ được sự chân thật nhất trong cảm xúc của họ.

Harakiri

Phải khẳng định rằng, điện ảnh Nhật Bản thập niên 50-70 cũng giống như vị thế kinh tế của họ vào thời đó vậy: Vô đối và đẳng cấp độc tôn ở châu Á:

  • Mở đầu phim, nhân vật chính như chìa má ra, cho gia chủ và người xem phim tát vì tưởng người này đã mất hết sự tôn trọng cho tinh thần Võ sĩ đạo (Bushido). Tuy nhiên, khúc sau ai bị vả đôm đốp, mời bạn xem sẽ rõ.
  • Hoàn cảnh có thể sẽ quật ngã bạn. Nhưng trên hết, bạn chọn đối diện và đứng lên sau vấp ngã như thế nào.
  • Plot twist đỉnh cao. 

Hào kiệt (Hero)

Một bộ phim cổ trang của Trương Nghệ Mưu, quy tụ đủ dàn sao hạng A thời đó của Trung Quốc như Lý Liên Kiệt, Lương Triều Vỹ, Trương Mạn Ngọc, Chương Tử Di, Chân Tử Đan…

  • Lấy bối cảnh Trung Hoa thời cuối Xuân Thu-Chiến Quốc, khi đất nước vẫn còn chia năm xẻ bảy, bá tánh lầm than. Lúc bấy giờ, Tần Thủy Hoàng đã dần đánh bại các thế lực cát cứ và thâu tóm thiên hạ. Tuy nhiên, cách chế độ tập quyền Pháp gia hà khắc của ông làm nhiều người căm ghét. Lúc bấy giờ, một số hào kiệt muốn diệt trừ Tần để tìm một vị minh quân phù hợp hơn.
  • Phim có những màn so tài võ thuật đậm chất “phim chưởng”, nhưng cái hay nhất nằm ở tư duy chiến lược của các nhân vật chính: Trong bối cảnh của phim, liệu diệt Tần có phải lựa chọn tốt nhất cho tiền đồ dân tộc? Và liệu một hào kiệt đúng nghĩa chỉ đơn thuần là kẻ võ biền, vung gươm chém giết, hay sẽ là người nhìn một biết mười?

Lagaan

Một bộ phim vừa hài hước vừa chất chứa tinh thần tự tôn dân tộc Ấn Độ. Đây cũng là kỳ vọng lớn của tài tử Aamir Khan ở các giải thưởng điện ảnh quốc tế:

  • Đôi khi, thứ cầm tù chúng ta không phải đòn roi, mũi súng của kẻ thù, mà chính là nỗi khiếp nhược, tự buông bỏ, kể cả khi cơ hội đấu tranh đã ở ngay trước mắt.

Lồng đèn đỏ treo cao (Raise the red lantern)

Với tui, đây là phim đỉnh nhất của Trương Nghệ Mưu nếu xét về nghệ thuật dùng hình ảnh và âm thanh để kể chuyện:

  • Khi cuộc chơi đã không công bằng ngay từ đầu, bạn sẽ chọn làm gì? Bỏ cuộc và để kẻ thắng giày vò, chơi tới cùng để rồi nhận ra sẽ chẳng có chiến thắng nào sau cùng, gian lận rồi nhận kết cục bi thảm, hay còn những cách nào khác?
  • Hình ảnh xã hội Trung Quốc thời phong kiến hiện lên thật xấu xí với những người đàn ông gia trưởng, đa thê, chỉ xem phụ nữ như công cụ hưởng lạc, sinh sản và hầu hạ; những món đồ tiêu khiển, chán thì vứt bỏ, mua món khác; một xã hội nơi sự tự do chỉ có thể đạt được bằng cái chết hoặc sự điên loạn. 

Gã thợ máy (The Machinist)

Hãy chuẩn bị bước vào thế giới xoắn não cùng “method acting” đại tài của Christian Bale:

  • Đâu là thật, và đâu là ảo ảnh?
  • Ngục tù duy nhất mà ta không bao giờ thoát ra được, là lương tâm của chính mình.

Hồi ức kẻ sát nhân (Memories of Murder)

Sau khi điện ảnh Nhật Bản đi xuống, Hàn Quốc đã kế thừa và ngồi vừa vặn trên ngôi vương điện ảnh châu Á. Những đạo diễn đại tài như Park Chan-Wook, Kim Ki Duk, và đặc biệt là Bong Joon Ho đã lần lượt giới thiệu đến công chúng những kiệt tác điện ảnh nhân loại đến từ xứ sở kim chi:

  • Sự “phế vật” của cảnh sát Hàn Quốc một lần nữa được khắc họa rõ trong tác phẩm này. Vụ án thương tâm xảy ra ở vùng quê Hàn Quốc đã phơi bày khả năng nghiệp vụ yếu kém, tâm lý quy chụp vội vàng, điều tra qua loa, dẫn đến những sự oan uổng vô lý, trong khi kẻ thủ ác vẫn nhởn nhơ ngoài vòng pháp luật.
  • Ai là hung thủ, và hắn có bị công lý trừng trị không, mời bạn đọc xem phim sẽ rõ. 

Người mẹ (Mother)

Lại là Bong Joon Ho, và lại là một tác phẩm giật gân xuất sắc. Đây cũng là bộ phim về tình mẫu tử “lạnh tóc gáy” nhất mà tui từng coi. Plot twist xuất sắc:

  • Bạn sẽ đi đến đâu để bảo vệ những người bạn yêu thương nhất?
  • Lý trí hay tình cảm, đúng hay sai?

Bay trên tổ chim cúc cu (One flew over the cuckcoo’s nest)

Một bộ phim kinh điển vượt thời gian:

  • Sự đấu tranh muôn thuở của giai cấp cai trị và bị trị được thể hiện rất khéo léo thông qua hình ảnh những bệnh nhân tâm thần và ban quản lý bệnh viện.
  • Liệu sự mong cầu tự do và hạnh phúc có thể bị dập tắt bằng sự tàn bạo và chuyên quyền?

Oppenheimer

Bộ phim đã càn quét phòng vé năm 2023, thu về 7 giải Oscar danh giá, bao gồm cả Phim xuất sắc nhất, đạo diễn xuất sắc nhất, nam chính và nam phụ xuất sắc nhất, lần lượt cho Cillian Murphy và Robert Downey Jr.:

  • Khi những bộ óc xuất sắc nhất của người phàm đánh thức những sức mạnh khải huyền mà họ không thể kiểm soát được, điều đó sẽ tác động đến bản thân họ và dòng chảy lịch sử nhân loại theo hướng nào?
  • Đến cuối cùng, cái tôi có thể đưa con người lún sâu vào tội lỗi đến đâu?

Mùi hương (Perfume)

Câu chuyện mang màu sắc phi tự nhiên, kỳ dị, cuốn hút từ đầu đến cuối:

  • Đến cuối cùng, những cấu tạo sinh học tự nhiên của con người cũng chính là đỉnh cao mà con người muốn bắt chước. Những chiếc máy ảnh tối tân nhất cũng chỉ mong có độ phân giải được như mắt người. Các máy tính phức tạp nhất cũng muốn có được khả năng xử lý phức tạp như não người. Và với mùi hương cũng vậy, không mùi hương nào có thể kích thích, quyến rũ và gây khao khát như mùi tự nhiên của con người.
  • Bộ phim này tôn vinh con người theo cách chống đối xã hội nhưng lại cuốn hút nhất.

Poor Things 

Bộ phim đưa người xem vào thế giới giả tưởng với những cơ chế kỳ dị – một phong cách rất Yorgos Lanthimos:

  • Hành trình học cách tự làm chủ cuộc đời mình, đối mặt với những vấn đề xã hội, vượt qua định kiến và chuẩn mực lẽ thường, sẽ trông như thế nào.

Kẻ cắp vặt (Shoplifter)

Một bộ phim thách thức những định kiến xã hội về nhiều mặt:

  • Có phải ai quan tâm, chăm sóc mình đều có thể xem là “gia đình”?
  • Có phải lúc nào một giọt máu đào cũng hơn một ao nước lã?
  • Có khi nào sự bình yên là tấm bình phong cho một thực tế khủng khiếp?
  • Hãy chuẩn bị tinh thần cho plottwist xuất sắc của phim.

Khách sạn Budapest (The Grand Budapest Hotel)

Phải nói rằng, tài tử Anh Ralph Fiennes luôn xuất hiện trong những bộ phim rất khác lạ, không giống lẽ thường. Và Khách sạn Budapest cũng là một phim như vậy:

  • Hãy sẵn sàng cho một cuộc phiêu lưu kỳ thú, vui nhộn, và hồi hộp.
  • Sự chuyên nghiệp, khí phách, và tình bằng hữu là điểm nhất xuyên suốt tác phẩm lạ kỳ này.

Hợp chất (The Substance)

Một bộ phim đầu voi đuôi chuột, với 10 phút cuối dở tệ. Nhưng vì phần còn lại phim làm rất xuất sắc, nên tui vẫn rất ấn tượng:

  • Lòng tham chính là cái bẫy lớn nhất để con người tự hại chính mình. Ham muốn níu kéo thanh xuân và đỉnh cao, nếu đi đúng hướng sẽ tạo ra người sống lành mạnh, kiên định, truyền cảm hứng. Bộ phim này sẽ cho bạn thấy nếu đi sai hướng thì sẽ như thế nào.

The Wickerman

Nếu bạn đã xem siêu phẩm kinh dị Midsommar của Ari Aster, thì Wickerman chính là nguồn cảm hứng của Aster:

  • Dị giáo, tà giáo vẫn tồn tại song song với chánh giáo trong cuộc sống.
  • Đừng cố gắng áp đặt tư duy của mình lên người khác, nhất là khi bạn không có đủ sức mạnh hay phương tiện để làm điều đó.
  • Đừng chống đối người khác ra mặt; hãy nhẫn nại, học hỏi, quan sát, và tìm cách hiểu đối phương. Nếu không, bạn cũng chỉ như “chú hề” ngây ngô trên đoạn đầu đài thôi.

The Truman Show

Đây là một trong những bộ phim để lại nhiề trăn trở cho tui khi gợi lên sự nghi ngờ nhân sinh, tốt xấu đan xen lẫn lộn:

  • Vì lợi nhuận, ngành truyền thông và quảng cáo có thể lệch lạc và thao túng đến mức nào?
  • Khi bạn là điều chân thật duy nhất trong một đại dương giả dối, bạn chính là món hàng giá trị nhất.
  • Liệu cái lồng bằng vàng có thể giữ chân một cánh chim khỏi bầu trời tự do và hiểm nguy?

Tạm kết

Trên đây là những phim tui ấn tượng nhất 2024. Tất nhiên danh sách hãy còn dài, nhưng vì bài viết đã quá dài, nên thôi sau này có dịp sẽ viết thêm.

Hy vọng bạn đọc đã có thêm vài ý tưởng để xem phim cuối tuần. Nếu có thể, hy vọng được bàn luận về phim cùng các bạn 🙂

Khanh Tr.