Ngoài những cộng đồng Hoa dân, các giáo xứ cũng đã xuất hiện trên mảnh đất Sài Gòn từ khá sớm…

Đối với MOINK20 tui, Quận 1 Sài Gòn là nơi “trung tâm” nhất, là nơi quy tụ nhiều công trình kiến trúc nổi bật, biểu tượng của Sài Gòn. Nhưng nơi “cổ” nhất phải là quận 5, với bề dày lịch sử và những di tích mà nó còn giữ trong lòng. Hôm nay, tui sẽ dẫn bạn đi qua hai quận kể trên, với trọng tâm là Thiên chúa giáo nhé.

Vị cha xứ và nhà nguyện của ông 

Trở lại những năm 1777, khi chúa Nguyễn Phúc Ánh (Nguyễn Ánh – vua Gia Long sau này) còn đang gặp nhiều khó khăn trong cuộc chiến với vua Quang Trung và nhà Tây Sơn. Khi đó, Nguyễn Ánh gặp cha Bá Đa Lộc, và đã được vị cha xứ này đã giúp rất nhiều trong vấn đề chính trị – quân sự. Về sau, Nguyễn Ánh cho xây dinh giám mục – nơi để Bá Đa Lộc dạy học cho con Nguyễn Ánh là hoàng tử Cảnh. Nơi đó sau này dùng làm nhà nguyện, và còn tồn tại cho tới ngày nay – ngôi nhà cổ nhất Sài Gòn.

Ngày 01/05/2018, tụi tui đến trước tòa Tổng giám mục Sài Gòn trên đường Nguyễn Đình Chiểu. Nhà nguyện nằm lọt thỏm trong khuôn viên rộng lớn đó.

Tòa tổng giám mục uy nghi, chiếm một khoảng lớn mặt tiền đường Nguyễn Đình Chiểu
Ngôi nhà nguyện cổ có tuổi đời 200 năm, được tu bổ lần cuối vào năm 2011. Kiến trúc nhà rường miền Trung khá nổi bật. Không sử dụng một cây đinh nào, ngôi nhà được tạo hình nhờ việc lắp ghép các cột, kèo, rui, mè gỗ một cách chính xác
Các cột, kèo đứng im lìm, như đã “về hưu” sau khi trải qua quá nhiều biến động lịch sử
Lưỡng long và thánh giá – sự giao thoa giữa văn hóa cung đình xưa và thiên chúa giáo

Ngày MOINK20 tới, nhà nguyện đóng cửa, nên không thấy được các gian thờ bên trong. Và vì đây không phải địa điểm du lịch, nên không phải ai cũng được vào. Nếu bạn yêu thích lịch sử Việt Nam, thì sau này, mỗi khi đi trên đường Nguyễn Đình Chiểu, đọan giao với Phạm Ngọc Thạch, thì hãy để ý xem nhà nguyện nhỏ bé này nằm ở đâu nhé.

Nhà thờ biểu tượng

Vâng, bạn đã đoán đúng rồi đấy.

Không đâu khác, chính là Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn.

Được chính thức khởi công xây dựng vào năm 1877, nhà thờ mất 3 năm để hoàn thành. Với kiến trúc gothic đặc trưng, và 100% vật liệu được mang từ Pháp sang, đây có thể nói là công trình kiến trúc tiêu biểu nhất của Thiên chúa giáo Sài Gòn. Trong ảnh, nhà thờ đang trải qua đợt trùng tu, kéo dài từ năm 2017 đến khoảng đầu năm 2020
Phía trước nhà thờ, là công viên với bức tượng Đức mẹ hòa bình. Ngày xưa, trên bục đá đó là bức tượng cha Bá Đa Lộc dắt tay hoàng tử Cảnh, nhưng đã bị đập bỏ vào năm 1945

Bên trong nhà thờ, là một mái vòng cao vút. Hai bên tường là từng ngăn, mỗi ngăn chứa các bức tượng, lời răn, và cả những ngôi mộ. MOINK20 tui, nhiều năm trước, từng được vào sâu bên trong, và nhìn thấy các hộp đựng xương thánh được thờ trong các ngăn ấy.

Màu cam sáng đặc trưng của nhà thờ. Thứ gạch dùng để làm nhà thờ đặc biệt không sơn, không bám rêu mốc.
Hai tháp chuông của nhà thờ. Nằm ở trung tâm quận 1, bất cứ ai cũng phải trầm trồ mỗ khi chạy xe ngang qua cung đường Công xã Paris này
Những cửa sổ với họa tiết tinh xảo này, đã tồn tại hàng trăm năm nay, và sẽ còn tồn tại rất lâu nữa, cùng mảnh đất Sài Gòn này

Nhà thờ đầu tiên của Sài Gòn

Do sự nổi tiếng của mình, nhà thờ Đức bà thường bị ngộ nhận là nhà thờ “già” nhất Sài Gòn.

Nhưng hôm nay, MOINK20 tụi tui xin đính chính lại điều đó.

Một ngày tháng 7/2018, trên đường Trần Bình Trọng, quận 5.

Trước mắt tụi tui, là nhà thờ Chợ Quán – nhà thờ có quy mô lớn nhất khu Chợ Quán, quận 5.

Được xây dựng xong vào năm 1896, tuy nhiên, các phiên bản đầu tiên của nhà thờ Chợ Quán đã tồn tại từ những năm 1720, biến nó trở thành giáo xứ lâu đời nhất Sài Gòn
Được xây dựng theo phong cách Gothic pha lẫn baroque, bên trong nhà thờ là một tổ hợp những chi tiết cầu kì, làm tôn lên sự uy nghiêm. Do không được chụp hình bên trong, đây là tấm cuối cùng về nhà thờ Chợ Quán mà Moink20 có

Và cuối cùng, là nhà bác học của Việt Nam

Ngày trước, trường THPT chuyên Lê Hồng Phong có tên là Petrus Ký.

Vậy, Petrus Ký là ai?

Xin thưa, ông có tên Việt là Trương Vĩnh Ký – người được mệnh danh là “nhà bác học duy nhất của Đông Dương, và của cả Trung Quốc” vào thế kỉ XIX. Ông để lại hơn 100 tác phẩm về tất cả các chủ đề đông tây kim cổ, được cho là thông thạo đến 26 thứ tiếng. Về cuộc đời ông thì đã có nhiều tư liệu lịch sử đề cập đến, nên MOINK20 xin lược qua phần đó.

Sau khi ra khỏi nhà thờ Chợ Quán, tụi tui ra đầu đường Trần Bình Trọng. Một lăng mộ nhỏ nằm khiêm tốn ngày góc đường Trần Bình Trọng – Trần Hưng Đạo, quận 5.

Dù là một người Tây học, lại cải đạo theo Công giáo, nhưng cổng vào lăng cụ Ký vẫn được xây theo kiểu tam quan truyền thống. Bản thân cụ khi sinh thời cũng luôn mặc áo dài, để tóc dài, vấn khăn
“Tri thức là nguồn sống cho ai sở hữu nó” là câu được khắc trên vòm lăng của cụ Ký. Lăng được xây vào năm 1889, mang phong cách pha trộn Đông-Tây
“Xin hãy thương xót tôi, hỡi những người bạn của tôi” – câu khắc trên một mái vòm khác của lăng.
Tượng cụ Ký trong nhà mồ
Hiện, đây là nơi yên nghỉ của cụ Ký và gia đình. Bên cạnh lăng là một căn nhà rường, là nơi sinh sống của hậu duệ họ Trương ngày nay

Khi MOINK20 đến, không khí rất thiếu thanh tịnh. Ngày trong khuôn viên nhà mồ là…một quán nhậu, khách ra vào nườm nượp. Đằng sau nhà mồ nhà nghĩa trang của nhà thờ Chợ Quán, xen lẫn nhà dân. Tiếng xe cộ huyên náo, gà chọi gáy inh ỏi…làm mất đi rất nhiều sự tôn kính mà một vĩ nhân như cụ Ký lẽ ra phải nhận được. Thiết nghĩ, chính quyền nên có động thái bảo vệ di tích lịch sử này.

Tạm Kết

Tất nhiên, như câu chuyện về Hoa dân, tui vẫn chưa thu thập hết được thông tin về các di tích cổ ở Sài Gòn. Nhưng thời gian hãy còn dài, và MOINK20 sẽ quay lại với nhiều thông tin bổ ích về Sài Gòn cho bạn đọc.

Khanh Tr.